در سال‌های گذشته، هم‌زمان با وعده اجرای پروژه قطار مشهد ـ گلبهار و امید به تسهیل رفت‌وآمد میان این دو شهر خراسان رضوی، بسیاری از شهروندان با تصور دسترسی آسان‌تر به مشهد، گلبهار را برای سکونت و سرمایه‌گذاری انتخاب کردند و در این شهر خانه و زمین خریدند. با این حال، گذشت سال‌ها و تاخیرهای مکرر در تکمیل این پروژه، فاصله میان وعده‌های مطرح‌شده و واقعیت زندگی ساکنان را آشکارتر کرده است؛ مردمی که بخشی از تصمیم خود برای زندگی در گلبهار را بر مبنای تحقق این مسیر ریلی گرفته بودند، همچنان با دشواری رفت‌وآمد و بلاتکلیفی در انتظار بهره‌برداری از آن هستند.
پروژه قطار مشهد ـ گلبهار که با هدف توسعه حمل‌ونقل ریلی حومه‌ای و کاهش بار ترافیکی محور مشهد ـ گلبهار تعریف شده، پس از سال‌ها مواجهه با موانع مالی و اجرایی، سرانجام وارد مرحله ریل‌گذاری شده است. اکنون اگرچه مسئولان از امکان بهره‌برداری از مسیر تا پایان سال ۱۴۰۶ سخن می‌گویند، اما تامین اعتبار، تکمیل زیرساخت‌ها و تعیین تکلیف نحوه اتصال این مسیر به شبکه متروی مشهد همچنان از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی این پروژه به شمار می‌رود؛ طرحی که برای ساکنان گلبهار، دیگر صرفا یک پروژه عمرانی نیست، بلکه به مطالبه‌ای برای پایان دادن به سال‌ها انتظار و دشواری تردد تبدیل شده است.
بهره‌برداری از قطار مشهد ـ گلبهار تا پایان سال ۱۴۰۶ در دستور کار است
نماینده مردم چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار در مجلس شورای اسلامی با اشاره به آخرین وضعیت پروژه قطار مشهد ـ گلبهار ـ چناران اظهار کرد: این پروژه پس از سال‌ها مواجهه با موانع مالی و اجرایی، با استفاده از ظرفیت‌های داخلی تامین مالی و آغاز عملیات ریل‌گذاری وارد مرحله جدیدی شده است.
حسین امامی‌راد، با بیان اینکه این طرح یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ریلی شرق کشور به شمار می‌رود، افزود: مسیر مشهد تا چناران ۴۶ کیلومتر طول دارد که ۴۰ کیلومتر آن تا شهر جدید گلبهار و ۶ کیلومتر دیگر از گلبهار تا چناران امتداد می‌یابد.
وی با اشاره به ضرورت توسعه حمل‌ونقل ریلی در این محور بیان کرد: افزایش جمعیت، توسعه شهر جدید گلبهار، تردد روزانه شهروندان و سفر زائران به مشهد، ضرورت ایجاد یک شبکه حمل‌ونقل سریع، ایمن و پایدار را افزایش داده است. اجرای این پروژه می‌تواند در کاهش بار ترافیکی، تصادفات، مصرف سوخت و آلودگی هوا و همچنین توسعه متوازن منطقه نقش موثری داشته باشد.
نماینده مردم چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار در مجلس شورای اسلامی با اشاره به روند اجرای این پروژه گفت: عملیات اجرایی طرح از سال ۱۳۹۰ آغاز شد و قرار بود با استفاده از فاینانس خارجی و مشارکت شرکت چینی نورینکو، در قالب قراردادی به ارزش حدود ۳۰۰ میلیون یورو، تا پایان سال ۱۴۰۲ به بهره‌برداری برسد؛ اما با فسخ قرارداد و از دست رفتن امکان استفاده از منابع مالی خارجی، روند اجرای پروژه با تاخیر مواجه شد. تشدید تحریم‌ها، مشکلات تملک اراضی و تامین ریل، تغییر دولت‌ها و مدیران و تغییر اولویت‌های اعتباری در مقاطع مختلف نیز بر روند پیشرفت پروژه تاثیر گذاشت.
امامی‌راد در ادامه با اشاره به تغییر رویکرد تامین مالی پروژه اظهار کرد: در سال‌های اخیر، استفاده از ظرفیت‌های داخلی از جمله توان قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا(ص)، تولید ریل در ذوب‌آهن اصفهان، اعتبارات ملی، تسهیلات موضوع ماده ۵۶ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت و اعتبارات در اختیار نمایندگان در دستور کار قرار گرفته است. در شرایطی که کشور با شمار زیادی پروژه عمرانی نیمه‌تمام مواجه است، خروج پروژه قطار مشهد ـ گلبهار ـ چناران از رکود و ورود آن به مرحله ریل‌گذاری، نتیجه پیگیری‌های مستمر و استفاده از شیوه‌های متنوع تامین مالی است.
پیشرفت زیرساخت‌های عمرانی و تامین ریل پروژه
نماینده مردم چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار با تشریح آخرین وضعیت عملیات اجرایی پروژه اظهار کرد: تاکنون حدود ۹۵ درصد تملک اراضی و تحصیل حریم مسیر انجام شده و در بخش مشهد تا گلبهار نیز حدود ۳۷ کیلومتر عملیات خاکی، زیرسازی و اجرای ابنیه فنی به پایان رسیده است. همچنین از چهار کیلومتر تونل مورد نیاز پروژه، دو کیلومتر حفاری شده و ۱۳۲ دستگاه پل، ابنیه و تقاطع غیرهمسطح در مسیر احداث شده است.
امامی راد با بیان اینکه مطالبات ۶ کیلومتر باقی‌مانده از مسیر گلبهار تا چناران در مراحل پایانی قرار دارد، افزود: تامین اعتبار برای تملک اراضی این بخش نیز در حال پیگیری است. با ورود نخستین محموله تراورس در ابتدای تیرماه سال جاری، عملیات ریل‌گذاری وارد مرحله اجرایی شد و تاکنون بیش از دو کیلومتر از مسیر از سمت گلبهار ریل‌گذاری شده است.
وی تامین ریل مورد نیاز پروژه را از دیگر اقدامات انجام‌شده برشمرد و گفت: پس از مذاکرات متعدد با وزارت راه و شهرسازی، شرکت عمران شهرهای جدید، راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران و مدیران ذوب‌آهن اصفهان، قرارداد تأمین ۱۲ هزار تن ریل استاندارد UIC۶۰ از این شرکت پیگیری و وارد مرحله اجرا شد.
نماینده مردم چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تامین منابع مالی پروژه اظهار کرد: علاوه بر پیگیری اعتبارات ملی و استفاده از ظرفیت ماده ۵۶، هزار میلیارد تومان تسهیلات از طریق بانک تجارت، ۲۰۰ میلیارد تومان از طریق بانک صادرات و موافقت اولیه برای اختصاص ۵۰۰ میلیارد تومان دیگر از طریق کنسرسیوم بانک ملی و بانک صادرات برای این پروژه اخذ شده است. در سال ۱۴۰۴، مبلغ ۵۵ میلیارد تومان از اعتبارات در اختیار بنده و ۲۵ میلیارد تومان از اعتبارات نمایندگان مشهد و کلات به پروژه اختصاص یافت. همچنین ۷۰ میلیارد تومان دیگر از محل اعتبارات سال ۱۴۰۵ برای ادامه عملیات اجرایی پیش‌بینی و اختصاص داده شده است.
امامی راد با اشاره به پیگیری شیوه‌های جدید تامین مالی بیان کرد: مذاکراتی با بانک رفاه کارگران برای تهاتر بخشی از اراضی متعلق به شرکت عمران شهر جدید گلبهار با هدف تامین منابع خرید ریل انجام شده است. در نشست ۲۴ مردادماه ۱۴۰۵ نیز اراضی تجاری و مسکونی قابل بررسی برای تهاتر به مسئولان بانک معرفی شد تا مراحل کارشناسی و تصمیم‌گیری درباره این پیشنهاد انجام شود.
وی تاکید کرد: نتیجه نهایی این روش تامین مالی به تکمیل بررسی‌ها و توافق دستگاه‌های ذی‌ربط بستگی دارد. هم‌زمان، تامین واگن نیز در حال پیگیری است تا پس از تکمیل زیرساخت‌ها، کمبود تجهیزات مانعی برای بهره‌برداری از پروژه نباشد.
پیش‌بینی ۶ هزار و ۲۰۰ میلیارد ریال اعتبار در بودجه ۱۴۰۵
نماینده مردم چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار با اشاره به منابع مالی پیش‌بینی‌شده برای اجرای پروژه گفت: در قانون بودجه سال ۱۴۰۵، مبلغ ۶ هزار و ۲۰۰ میلیارد ریال برای این طرح در نظر گرفته شده است. همچنین در سال ۱۴۰۴ قراردادی به ارزش ۲.۷ همت برای اجرای روسازی مسیر منعقد شد که می‌تواند در تسریع عملیات اجرایی موثر باشد. برای بهره‌برداری مرحله‌ای از پروژه به‌صورت ریل‌باس، پیش از تکمیل کامل سامانه برقی، حدود پنج همت اعتبار مورد نیاز است تا مردم منطقه بتوانند زودتر از مزایای این مسیر ریلی بهره‌مند شوند.
امامی راد با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده در سطوح مختلف اجرایی و تقنینی اظهار کرد: طی بیش از پنج سال گذشته، جلسات متعددی با رئیس مجلس، معاون اول رئیس‌جمهور، وزرای راه و شهرسازی، مسئولان سازمان برنامه و بودجه، مدیران راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، شرکت عمران شهرهای جدید، ذوب‌آهن اصفهان، بانک‌های عامل و مسئولان استانی برگزار شده است.
وی ادامه داد: تثبیت ردیف بودجه ملی، افزایش اعتبارات سنواتی، تامین بخشی از منابع مالی، تامین ریل استاندارد و آغاز ریل‌گذاری از جمله نتایج این پیگیری‌ها بوده است. همچنین دعوت از مسئولان عالی‌رتبه برای بازدید میدانی از پروژه، با هدف بررسی مستقیم موانع و تسریع در تصمیم‌گیری‌ها انجام شده است. با وجود پیشرفت‌های حاصل‌شده، تکمیل پروژه همچنان به تامین اعتبارات و رفع موانع اجرایی وابسته است و پیگیری این مطالبه مردم تا بهره‌برداری از مسیر و اتصال گلبهار و چناران به شبکه حمل‌ونقل ریلی ادامه خواهد داشت.
نماینده مردم چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار با اشاره به مشخصات این پروژه گفت: این طرح به‌عنوان یک قطار حومه‌ای با سرعت طراحی ۱۲۰ تا ۱۶۰ کیلومتر بر ساعت تعریف شده است و با اتصال به انتهای بلوار وکیل‌آباد مشهد، شهر جدید گلبهار و شهرستان چناران را به شبکه حمل‌ونقل ریلی متصل خواهد کرد.
خط ۳ مترو، حلقه تکمیلی دسترسی شهروندان گلبهار به مشهد
با وجود پیشرفت عملیات اجرایی قطار مشهد ـ گلبهار، بهره‌مندی شهروندان از مزایای این مسیر تنها به تکمیل ریل و تامین واگن محدود نمی‌شود؛ بلکه نحوه دسترسی مسافران به شبکه حمل‌ونقل درون‌شهری مشهد نیز اهمیت دارد. در واقع، اگر امکان اتصال مناسب مسیر ریلی به خطوط مترو و سایر شیوه‌های حمل‌ونقل عمومی فراهم نشود، بخشی از ظرفیت این پروژه برای تسهیل سفرهای روزانه و کاهش وابستگی به خودروهای شخصی بلااستفاده خواهد ماند.
تکمیل خط ۳ متروی مشهد و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل در محدوده غربی شهر، یکی از موضوعات مورد تاکید مدیریت شهری است. با توجه به مطرح شدن پایانه امیریه به عنوان محل اتصال مسیر ریلی گلبهار به شبکه حمل‌ونقل مشهد، چگونگی پیشرفت خط ۳ و فراهم شدن امکان جابه‌جایی مسافران در این محدوده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
رئیس کمیسیون عمران، حمل‌ونقل و ترافیک شورای اسلامی شهر مشهد درخصوص ایجاد خط ۳ مترو اظهار کرد: با توجه به روند اجرای پروژه‌های مرتبط با مسیر گلبهار، تمرکز خود را بر تسریع عملیات حفاری خط ۳ مترو قرار داده‌ایم تا این خط هرچه زودتر به محدوده پایانه امیریه برسد و بتوان از ظرفیت پایانه غرب برای انتقال مسافران به داخل شهر مشهد استفاده کرد.
مجید نژادحسین، با اشاره به تفاوت ظرفیت خطوط یک و سه مترو مشهد افزود: خط ۳ مترو از قطارهایی با ظرفیت بیشتر و ۶ واگن بهره می‌برد، در حالی که قطارهای خط یک از نوع قطار سبک شهری هستند و معمولا دو تا سه واگن دارند؛ بنابراین تکمیل خط ۳ می‌تواند نقش مهمی در جابه‌جایی مسافران و بهبود دسترسی به شبکه حمل‌ونقل عمومی شهر ایفا کند.
وی خاطرنشان کرد: اجرای پروژه مرتبط با مسیر گلبهار اساسا در حوزه وظایف شهرداری مشهد نیست و به حوزه راه و شهرسازی مربوط می‌شود؛ با این حال، این مسیر زمانی می‌تواند کارکرد موثری داشته باشد که شهروندان بتوانند با سهولت و ایمنی در شهر مشهد تردد کنند. از این رو، تکمیل خط ۳ مترو را به‌عنوان بخشی از زنجیره حمل‌ونقل عمومی شهر دنبال می‌کنیم تا با فراهم شدن امکان اتصال مناسب‌تر مسیرهای ورودی به شبکه مترو، جابه‌جایی شهروندان تسهیل شود. مسئولیت دولت در توسعه مسیر ریلی تا گلبهارتکمیل خط ۳ مترو از سوی مدیریت شهری به‌عنوان یکی از الزامات بهبود دسترسی مسافران به شبکه حمل‌ونقل عمومی مطرح شده است؛ با این حال، توسعه مسیر ریلی از محدوده شهری مشهد تا گلبهار، به دلیل قرار گرفتن بخش عمده آن در خارج از محدوده شهرداری، نیازمند هماهنگی میان دولت و مدیریت شهری است. از سوی دیگر، تعیین محل دقیق اتصال مسیر ریلی به شبکه مترو، علاوه بر ملاحظات فنی، در برنامه‌ریزی برای جابه‌جایی مسافران و استفاده از ظرفیت پایانه‌های حمل‌ونقل عمومی نیز موثر خواهد بود.
در این زمینه، شورای اسلامی شهر مشهد با اشاره به پیش‌بینی اتصال ریلی مشهد به گلبهار در ادامه خط ۳ مترو، بر ضرورت آماده‌سازی زیرساخت‌های خارج از محدوده شهری از سوی دولت تاکید کرده است. درباره محل استقرار ایستگاه انتهایی مسیر در محدوده مشهد، موضوع انتقال آن از محدوده وکیل‌آباد به پایانه غرب و ایستگاه امیریه مطرح شده است؛ موضوعی که تعیین تکلیف آن می‌تواند در برنامه‌ریزی برای اتصال دو شبکه ریلی نقش داشته باشد.
اتصال ریلی مشهد به گلبهار در ادامه خط ۳ مترو پیش‌بینی شده است
رئیس شورای اسلامی شهر مشهد با اشاره به مسئولیت دولت در توسعه مسیر ریلی تا گلبهار اظهار کرد: حوزه مدیریت شورای اسلامی شهر در محدوده و حریم شهر تعریف شده است، اما طرح‌های مختلفی برای توسعه مسیرهای دسترسی و تسهیل تردد مردم به مشهد در دست پیگیری قرار دارد که اجرای برخی از آن‌ها نیازمند همکاری دولت است.
مهدی ناصحی، با اشاره به پروژه بزرگراه سیدالشهدا افزود: این پروژه با تفاهم اولیه با دولت آغاز شده است و پنج کیلومتر ابتدایی این پروژه را بر عهده داریم و این پروژه را آغاز کردیم. مقرر شده است که مباحث مرتبط با تامین منابع توسط دولت شکل بگیرد. به این ترتیب، مدیریت شهری در این طرح بخشی از اقدامات اجرایی را بر عهده گرفته، هرچند مسئولیت قانونی شهرداری به محدوده وظایف و اختیارات خود محدود است.
وی همچنین درباره اتصال ریلی مشهد به گلبهار گفت: خط ۳ متروی مشهد در بخش غربی شهر قرار دارد و بر اساس برنامه پیش‌بینی‌شده، دولت باید زیرساخت ریلی را در ادامه مسیر و خارج از محدوده شهرداری تا گلبهار آماده کند تا امکان اتصال این شهر به شبکه ریلی مشهد فراهم شود.
رئیس شورای اسلامی شهر مشهد درباره آخرین وضعیت اجرایی این پروژه اظهار کرد: در خصوص آخرین وضعیت اجرایی این پروژه اطلاعاتی در اختیار این اداره نیست، اما برخی زیرساخت‌های این طرح آماده شده است و به‌طور کلی درباره مرحله فعلی پیشرفت آن اطلاعات به‌روزی وجود ندارد.
ناصحی درباره محل اتصال مسیر ریلی در محدوده مشهد توضیح داد: پیش‌تر موضوع اتصال مسیر به محدوده انتهایی بلوار وکیل‌آباد مطرح بود، اما بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، قرار است ایستگاه انتهایی مسیر به ایستگاه امیریه، واقع در پایانه غرب مشهد، منتقل شود.
در ادامه، پیگیری‌های تلفنی و مکتوب از شرکت عمران گلبهار برای دریافت آخرین وضعیت اجرایی پروژه، دلایل تاخیر و برنامه این شرکت برای تکمیل طرح انجام شد، اما با وجود این پیگیری‌ها، تاکنون پاسخی از سوی شرکت ارائه نشده است.
قطار مشهد ـ گلبهار؛ چشم‌انتظاری مردم برای پایان یک پروژه نیمه‌تمام، پس از سال‌ها تاخیر، با آغاز عملیات ریل‌گذاری و پیگیری شیوه‌های مختلف تامین مالی، وارد مرحله‌ای تازه از اجرا شده است. بیش از دو کیلومتر از مسیر ریل‌گذاری شده و بهره‌برداری از بخش مشهد ـ گلبهار تا پایان سال ۱۴۰۶ در دستور کار قرار دارد؛ با این حال، تحقق این هدف همچنان به تامین منابع مالی، تکمیل زیرساخت‌ها، تامین تجهیزات و رفع موانع اجرایی وابسته است. در کنار این الزامات، اظهارات مسئولان مدیریت شهری مشهد نشان می‌دهد که چگونگی اتصال مسیر ریلی گلبهار به شبکه حمل‌ونقل درون‌شهری نیز باید هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد. تکمیل خط ۳ مترو و فراهم شدن امکان دسترسی مناسب مسافران به شبکه حمل‌ونقل عمومی می‌تواند نقش مهمی در افزایش کارایی این مسیر داشته باشد؛ موضوعی که مستلزم هماهنگی میان وزارت راه و شهرسازی، دستگاه‌های مسئول اجرای پروژه و مدیریت شهری مشهد است.
از سوی دیگر، اظهارات رئیس شورای اسلامی شهر مشهد درباره نبود اطلاعات به‌روز از مرحله فعلی پیشرفت پروژه، در کنار تاکید رئیس کمیسیون عمران، حمل‌ونقل و ترافیک شورا بر ضرورت تکمیل خط ۳ مترو، اهمیت هماهنگی و تبادل اطلاعات میان دستگاه‌های مسئول را برجسته می‌کند. تعیین تکلیف محل اتصال مسیر، مشخص شدن مسئولیت هر دستگاه در تکمیل زیرساخت‌ها و ارائه برنامه‌ای روشن برای تأمین مالی و بهره‌برداری، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند مسیر اجرای این طرح را شفاف‌تر کند.
در نهایت، موفقیت پروژه قطار مشهد ـ گلبهار صرفا با تکمیل ریل‌گذاری و آماده شدن مسیر سنجیده نمی‌شود؛ بلکه معیار اصلی، فراهم شدن امکان جابه‌جایی ایمن، سریع و مقرون‌به‌صرفه شهروندان و اتصال موثر گلبهار به شبکه حمل‌ونقل عمومی مشهد است. تحقق این هدف، علاوه بر استمرار عملیات اجرایی، به تعیین تکلیف زیرساخت‌های اتصال، تامین واگن و هماهنگی عملیاتی میان دستگاه‌های مسئول نیاز دارد؛ مسائلی که پاسخ به آن‌ها مشخص خواهد کرد وعده بهره‌برداری تا پایان سال ۱۴۰۶ تا چه اندازه قابلیت تحقق دارد.
