موضوعات مرتبط با هواشناسی و تغییرات جوی پیش و بیش از آن که به عنوان یک مقوله خبری در گفت‌وگوهای روزمره مردم مطرح شود، بهانه‌ای برای آغاز گفت وگو و به تعبیری تکنیکی برای بازکردن سرصحبت با دیگران است.
حتی محقق نشدن پیش‌بینی‌ها و بیان محدودیت‌ها، مشکلات ساختاری و فنی هواشناسی نیز بارها موضوع معمول گزارش‌ها و مباحث خبری بوده است اما آنچه شاید کمتر به آن پرداخته شده، مساله صدور هشدارهای هواشناسی است که علاوه برهزینه‌زا بودن برای دولت و دستگاه‌های خدمت‌رسان و بحران مدار، موجب تلف شدن انرژی نیروها و محاسبه غلط آنان از شرایط واقعی بحران می شود.
مطابق اعلام اداره کل مدیریت بحران استانداری خراسان رضوی؛ پارسال به ترتیب ۵۷ هشدار زرد و ۱۸ هشدار نارنجی هواشناسی بواسطه مخاطرات طبیعی و بارش‌ها در خراسان رضوی صادر شد، در حالیکه در نیمه نخست امسال ۳۷ هشدار زرد و ۱۲ هشدار نارنجی صادر شده است، این ارقام نشانگر پیش بینی وقوع بیشتر رویدادهای هواشناسی در نیمه نخست امسال نسبت به سال گذشته است اما اینکه چقدر از آنها منجر به وقوع پدیده جوی مربوطه شده مشخص نیست.
فرماندار مشهد: هشدارهای هواشناسی هزینه‌زا است
فرماندار مشهد چندی قبل در خصوص هشدارهای هواشناسی گفت: آماده‌باش دستگاه‌ها بر اساس هشدارهای هواشناسی صادر می‌شود، از طرفی این آماده باش‌ها در قالب اضافه کاری و تامین برخی ملزومات و امکانات در بخش‌های مختلف مانند خدمات شهری شهرداری‌ها هزینه‌زاست.
سید حسن حسینی افزود: در جلسات با هواشناسی اعلام کرده ایم که باید هشدارها نزدیک به واقعیت باشد و البته هواشناسی نیز تلاش می کند تا هشدارهایش نزدیک به واقعیت باشد اما فراموش نکنیم که در هواشناسی قطعیت وجود ندارد در بسیاری مواقع پیش بینی‌ها ممکن است به حقیقت نپیوندد که البته این عدم تحقق‌ها دارای شاخص و تعریف خاص خود است.
وی گفت: تاکنون با توجه به مذاکرات انجام شده، هواشناسی اعلام کرده؛ تلاشش بر بالا بردن دقت در هشدارهاست.
شهرستانهای شمالی خراسان رضوی چون قوچان، کلات و درگز معمولا بیشترین تاثیرپذیری را از تغییرات و مخاطرات جوی داشته‌اند و دستگاه‌های بحران مدار آنها هم به همان نسبت با هشدارهای هواشناسی درگیر می‌شوند.
۴۰ درصد هشدارهای هواشناسی در شهرستان درگز محقق نمی‌شود
فرماندار درگز هم در این خصوص گفت: حدود ۶۰ درصد هشدارهای هواشناسی در خصوص پدیده های جوی در این شهرستان محقق شده و ۴۰ درصد نیز محقق نشده است.
مجتبی بزم آرا افزود: البته سطح تحقق هشدارها با توجه به فصل وقوع بارش ها متفاوت است اما نفس صدور هشدارها این اهمیت را دارد که ما را از وقوع احتمالی رویدادهای طبیعی مطلع کرده و مانع از غافلگیری دستگاه‌های خدمت رسان می شود.
وی گفت: هرچند صدور هشدار هواشناسی دارای برخی هزینه های غیرمستقیم برای دستگاه‌های خدماتی است و از طرفی به عنوان مثال موجب لغو مرخصی نیروها و اعمال محدودیت در تردد در تفرجگاه ها می شود اما همین اطلاع رسانی احتمالی را نیز می پذیریم.
نکته دیگری که مدیران دست اندرکار در حوزه مدیریت بحران به آن اشاره دارند تفاوت سطوح برخی هشدارها در سطح ملی و استانی است؛ به عنوان نمونه هواشناسی خراسان رضوی در اطلاعیه ای رسمی اعلام کرده است: «پیرو هشدار زرد شماره ۳۸ اداره کل هواشناسی استان و هشدار نارنجی شماره ۵۷ سازمان هواشناسی کشور با تقویت سامانه بارشی؛ آمادگی برای بارش‌های رگباری همراه با آبگرفتگی، روان‌آب و سیلابی شدن مسیل‌ها طی بعد از ظهر روز ۱۴۰۵/۰۷/۱۸ تا یکشنبه ۱۹ مهرماه در شهرستانهای کلات، درگز، قوچان و چناران و گلبهار داشته باشید.»
در همین متن وجود ۲ هشدار متفاوت زرد و نارنجی در یک بازه زمانی و مکانی مشهود است که بنا بر اعلام دستگاه های بحران مدار موجب سردرگمی نیروها و تصمیم‌گیران می شود.
هشدارهای هواشناسی باید دقیق و نقطه‌ای باشد
معاون مدیر کل مدیریت بحران استانداری خراسان رضوی گفت: هر هشداری که صادر شده و می شود باید اقدامی متعاقب آن انجام شود و هشدار فقط جنبه اطلاع رسانی ندارد، با صدور هر هشداری مجموعه ای از دستورالعمل ها برای راهداری، شهرداری و دیگر دستگاه برقرار شده و هر کدام باید برنامه و وظیفه عملکردی خود را انجام دهد.
سید مهدی سالم افزود: در خصوص هشدارهای هواشناسی گله‌ها و حساسیت هایی داریم که امید است هواشناسی بتواند مشکلات را برطرف کند.
وی گفت: به عنوان مثال هواشناسی وقوع یک پدیده جوی را برای شرق استان اعلام می کند اما چون ما هشدار می دهیم در حقیقت یک اقدام را پیش بینی و تعیین می کنیم و باید بدانیم دقیقا در کدام شهرستان؛ کجا باران یا سیلاب روی می دهد و یا مقدار این بارش چقدر خواهد بود.
سالم ادامه داد: وقتی هشدار داده می شود اما واقعه روی نمی دهد، رفته، رفته، حساسیت دستگاه ها نسبت به هشدارها کاهش یافته و در نهایت اقدامات دستگاه های بحران مدار کم رنگ می شود.
معاون مدیر کل بحران استانداری خراسان رضوی خاطر نشان کرد: هواشناسی باید دقیق تر، حساس تر و نقطه ای هشدارها را صادر کند و مثلا در خصوص باران، پارامترهایی مثل مکان و میزان بارش تعیین شود وقتی هشدارها دقیق باشد اقدام دستگاه ها و میزان اعزام نیرو متناسب و مشخص خواهد بود و صرف انرژی و توان نیروها و هزینه ها به حداقل می رسد.
صدور هشدارهای دقیق امکان پذیر نیست
رییس اداره پیش بینی اداره کل هواشناسی خراسان رضوی در پاسخ به نقدهای صورت گرفته هم در گفت و گو با ایرنا افزود: هشدارها بر پایه پیش بینی‌هاست و اصولا صدور هشدارهای دقیق که مثلا میزان بارش را نیز اعلام کند، امکان پذیر نیست.
مرتضی اثمری در خصوص دقیق‌تر شدن هشدارها بیان کرد: هشدار بارش‌ها ممکن است بر اساس نوع زیرساخت ها در یک منطقه خسارت به بار بیاورد و در جای دیگر خیر از این رو امکان اعلام دقیق هشدارها نیاز به ابزارهای به روز دارد.
وی عنوان کرد: یک راهکار برای هشدارهای دقیق تر آن است که پیش بینی های کوتاه مدت ارتقا یابد، در این خصوص به مدل های هواشناسی و ابزارهایی مانند سرورهای قوی و پرسرعت در کنار کارشناسان خبره که اطلاعات دریافتی را برای نقاط محلی تعیین وتفسیر کنند، نیاز است.
اثمری به تکمیل و راه اندازی رادار هواشناسی مشهد در آینده اشاره و بیان کرد: برد رصد سامانه های هواشناسی، باران و یا توده های گردوغبار و دیگر موارد در رادار هواشناسی برای شعاع ۱۵۰ کیلومتری ممکن است از این رو برای پیش بینی آب و هوای استان به چند رادار نیاز است.
تغییر اقلیم همراه با افزایش توقع مردمی از هواشناسی
رییس اداره پیش بینی اداره کل هواشناسی خراسان رضوی ادامه داد: از طرفی با تغییرات اقلیمی رخ داده در مقایسه با حدود ۲۰ سال قبل پدیده های جوی استان بیشتر شده است، مثلا ۲ دهه قبل اگر بارشی در تهران روی می داد گفته می شد با چند ساعت تاخیر در مشهد هم خواهیم داشت اما الان عوامل دیگر در بارش ها دخیل شده‌اند.
وی گفت: همچنان که در طی ۲ دهه سیستم‌ها و سامانه‌های جوی تغییر کرده‌اند، مطالبات و توقع شهروندان، کشاورزان، مسافران و همه اقشار از هواشناسی بیشتر شده و با وجود شبکه های اطلاع رسانی در فضای مجازی، رویدادهای جوی به سرعت در همه جا اعلام می شود.
اثمری در خصوص تفاوت سطح هشدارهای هواشناسی در استان و کشور نیز گفت: ممکن است نظرات کاربران هواشناسی در مشهد با توجه به نظرات و تجربیات محلی، با دیدگاه کاربر سازمان در تهران تفاوت داشته باشد که گاهی در این رابطه گفت وگو و هماهنگی شده و یک سطح هشدار صادر می شود و گاه مانند مورد اخیر (۱۸ مهرماه) تفاوت در دیدگاه ها و سطح هشدار رخ می دهد.
هواشناسی گاه بواسطه انتقاد مسوولان محلی هشدار نارنجی نمی دهد
رییس اداره پیش بینی اداره کل هواشناسی خراسان رضوی گفت: از طرفی گاه باید برای منطقه‌ای هشدار نارنجی صادر کنیم اما بواسطه هزینه ای که نهادهای محلی برای تامین آماده باش صرف می کنند و بعد ما را برای صدور هشدار نارنجی زیرسوال می برند، گاه ما ریسک کرده و با احتمال وقوع ۵۰ درصد، هشدار نارنجی را نمی دهیم.
وی به اهمیت حفظ جان مردم در مخاطرات آب و هوایی اشاره کرد و گفت: در مواردی که هشدار زرد می دهیم باز هم با کارشناس هواشناسی و یا فرماندار در شهرستانی که پیش بینی می شود منطقه‌ای سیلابی داشته باشد، تماس گرفته و هشدار نارنجی برای یک منطقه یا مسیل دارای مخاطره را اعلام می کنیم.
اثمری تصریح کرد: در هشدارها ۲ موضوع «احتمال وقوع» و «اثر تخریب» دارای اهمیت است از این رو گاهی در یک منطقه که احتمال بروز خسارت وجود دارد در خصوص همان نقاط حادثه خیز به طور خاص اطلاع رسانی می شود.
با توجه به اظهارات مسوولان به نظر می رسد برخلاف موارد مرسوم مشکل اصلی در خصوص صدورهشدارهای هواشناسی مشکل فقط کمبود بودجه و یا کمبود زیرساخت نیست، از سویی هماهنگی بین دستگاه های خدمت رسان و بحران محور با هواشناسی و نیز هماهنگی و وحدت نظر بین اداره کل و سازمان هواشناسی قابل دستیابی است.
