دارو در سبد هزینه خانوار، کالایی نیست که بتوان مصرف آن را به سادگی کاهش داد یا خرید آن را به زمان دیگری موکول کرد. بیمار، بهویژه در بیماریهای مزمن ناچار است داروی خود را در زمان مقرر تهیه کند و نمیتواند مانند بسیاری از کالاهای مصرفی، در صورت افزایش قیمت، خرید آن را به تعویق بیندازد یا از مصرف آن صرفنظر کند. به همین دلیل، هر تغییری در قیمت دارو مستقیما بر هزینههای زندگی و قدرت خرید خانوار اثر میگذارد و برای بیمارانی که نیاز مستمر به دارو دارند، میتواند به افزایش قابل توجه هزینههای ماهانه منجر شود.
بررسی قیمت برخی داروها در فاصله شهریور ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ نیز از افزایشهای متفاوت و گاه چندبرابری در برخی اقلام حکایت دارد، افزایشی که در بعضی موارد فاصله محسوسی با میانگین رسمی اصلاح قیمت دارو دارد. این تفاوت نشان میدهد که برای بررسی وضعیت بازار دارو، نمیتوان تنها به یک رقم میانگین اکتفا کرد، چرا که میانگین افزایش قیمت اگرچه تصویری کلی از وضعیت بازار ارائه میدهد، اما الزاما بیانگر میزان افزایش هزینهای نیست که یک بیمار برای تهیه داروی موردنیاز خود پرداخت میکند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که داروی مورد استفاده، جزو اقلام پرمصرف یا داروهای مورد نیاز بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن باشد. در چنین شرایطی، حتی افزایش قیمت یک قلم دارو نیز میتواند در طول چند ماه، سهم قابل توجهی از درآمد خانوار را به خود اختصاص دهد.
از سوی دیگر، تفاوت میزان افزایش قیمت میان اقلام مختلف باعث میشود تجربه بیماران از گرانی دارو یکسان نباشد و برخی مصرفکنندگان افزایش هزینه بسیار بیشتری را نسبت به رقم میانگین اعلامشده احساس کنند. از این منظر، آنچه در بررسی بازار دارو اهمیت دارد تنها میزان افزایش رسمی قیمتها نیست، بلکه باید دید این تغییرات در نهایت چه اثری بر هزینه واقعی پرداختی مردم گذاشته است.
در همین باره رئیس انجمن داروسازان خراسان رضوی، با اشاره به مقایسه قیمتهای دارو اظهار کرد: اگرچه نمیتوان برای همه داروها درصد افزایش یکسانی در نظر گرفت، اما در برخی داروهای پرمصرف رشد قیمت نسبت به سال گذشته بیش از ۱۰۰ درصد بوده و در مواردی به بیش از ۲۰۰ و حتی ۳۰۰ درصد رسیده است.
برآوردهای موجود نشان میدهد حدود ۳۰ درصد قیمت تمامشده داروهای تولید داخل بهطور مستقیم به مواد اولیه و مواد مؤثرهای مربوط است که تحتتأثیر ارز قرار دارند. در کنار آن، حدود ۷۰ درصد هزینههای تولید به هزینههای داخلی اختصاص دارد، هزینههایی مانند حقوق و دستمزد، انرژی، بستهبندی، حملونقل و سایر هزینههای سربار، بنابراین افزایش نرخ ارز به صورت مستقیم و غیرمستقیم به افزایش هزینههای تولید و در نهایت رشد قیمت بخش قابل توجهی از داروها منجر شده است.
حذف ارز ترجیحی، جهش قیمت مواد اولیه و دارو
مهدی زحمتکش افزود: حذف ارز ترجیحی نیز در برخی مواد اولیه موجب جهش بسیار شدید قیمت شده است. به عنوان نمونه، نرخ ارز مواد اولیه از ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان به حدود ۱۵۰ هزار تومان رسیده است. در میان داروهای پرمصرف، افزایش قیمت در برخی آنتیبیوتیکها و داروهای اعصاب بسیار قابل توجه بوده است.
نسخه گرانتر دارو، رشد چندبرابری قیمت برخی اقلام پرمصرف
وی تأکید کرد: امسال میانگین اصلاح قیمت رسمی دارو حدود ۴۸ درصد اعلام شده و برای برخی اقلام این رقم به حدود ۶۰ درصد رسیده است، اما بررسی قیمت برخی داروهای پرمصرف نشان میدهد که رشد قیمت در همه اقلام در محدوده این میانگین باقی نمانده است و واقعیت بازار نشان میدهد که در برخی داروهای پرمصرف قیمتها بیش از دو تا سه برابر شده است.
میانگین گرانی دارو، روایت کامل بازار نیست
رئیس انجمن داروسازان خراسان رضوی بیان کرد: نکته مهم در این میان، تفاوت میان میانگین افزایش قیمت اعلامشده و تجربه واقعی مصرفکننده است. افزایش قابل توجه اصلاح رسمی قیمت دارو تصویری کلی از تغییرات قیمت ارائه میکند، اما زمانی که قیمت تکتک اقلام بررسی میشود دامنه تغییرات بسیار گستردهتر به نظر میرسد. برای بیماری که داروی خاص یا مستمر مصرف میکند، افزایش قیمت یک قلم دارویی بهتنهایی ممکن است فشار قابل توجهی ایجاد کند، به ویژه اگر همزمان چند دارو مصرف کند؛ بنابراین سنجش اثر افزایش قیمت دارو تنها با یک میانگین کلی نمیتواند تفاوت میان گروههای مختلف دارویی و میزان فشاری را که بر مصرفکنندگان هر گروه وارد میشود بهطور کامل نشان دهد.
از یک سو، بیمار با افزایش هزینه خرید دارو مواجه است و از سوی دیگر، داروخانه باید هزینه خرید و تأمین موجودی خود را تأمین کند. به همین دلیل مسئله نقدینگی داروخانهها نیز در کنار قدرت خرید بیماران اهمیت پیدا میکند.
جهش قیمت انسولین
وی بیان کرد: در میان داروهای مورد بررسی، وضعیت برخی انواع انسولین نیز قابل توجه است. بررسی قیمت این اقلام در سه مقطع بهمن ۱۴۰۴، اردیبهشت ۱۴۰۵ و شهریور ۱۴۰۵، تغییرات قابل توجه قیمت آنها را نشان میدهد. قیمت انسولین لانتوس از یک میلیون و ۷۷۰ هزار ریال در بهمن ۱۴۰۴ به ۷ میلیون و ۱۰۰ هزار ریال در اردیبهشت ۱۴۰۵ و سپس به ۹ میلیون و ۴۳۰ هزار ریال در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است. انسولین نوورپید که در بهمن ۱۴۰۴ و اردیبهشت ۱۴۰۵، ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار ریال قیمت داشته، در شهریور ۱۴۰۵ به ۸ میلیون و ۹۰۰ هزار ریال رسیده است.
درباره انسولین آپیدرا نیز قیمت از یک میلیون و ۷۸۰ هزار ریال در بهمن و اردیبهشت به ۸ میلیون و ۹۰۰ هزار ریال در شهریور رسیده است. بیشترین رقم در میان نمونههای انسولین مربوط به انسولین توجئو است که قیمت آن از ۲ میلیون و ۹۲۰ هزار ریال در بهمن و اردیبهشت به ۱۴میلیون و ۸۴۰ هزار ریال در شهریور رسیده است. این ارقام البته مربوط به داروهای خاص و انسولینهای مورد استفاده بیماران دیابتی است و بهتنهایی نمیتواند نماینده وضعیت تمام داروهای موجود در بازار باشد، اما نشان میدهد که بررسی تغییرات قیمت در گروههای مختلف دارویی باید جداگانه انجام شود.
