براساس آخرین دادههای منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، میزان تورم نقطه به نقطه لبنیات در پایان فروردین امسال به رکورد جدیدی رسید. تورم نقطه به نقطه شیر ۱۳۲ درصد، پنیر ۱۳۰ درصد، ماست ۱۲۱ درصد و کره خوراکی ۴۸ درصد اعلام شد. تورم ماهانه محصولات لبنی نشان میدهد که قیمت آنها در فروردین همچنان افزایشی بوده است. بهعنوان مثال تورم ماهانه پنیر ۶.۴ درصد، کرهخوراکی ۶.۷ درصد و شیر ۶.۳ درصد ثبت شده است.
به گفته علیاحسان ظفری، مدیرعامل اتحادیه تعاونیهای لبنی، این رشد قیمتی با توجه به کاهش درآمد خانوار اثر منفی بر بازار گذاشته است. بررسیهای میدانی از فروشگاهها نشان میدهد که برخی برندهای لبنی در اردیبهشتماه نرخ محصولات خود را همچنان بالا بردهاند. انجمن صنایع لبنی اعلام کرده که این افزایش قیمت نتیجه رشد هزینههای حقوق و دستمزد، حملونقل، بستهبندی (از جمله بطری و نایلون) و سایر اقلام تولید است.
این روزها قیمت لبنیات همچنان روندی صعودی دارد و هر روز بر نرخ این محصولات افزوده میشود. گرانیای که دلایلش کم نیست؛ از افزایش هزینههای تولید، رشد نرخ ارز و دستمزدها گرفته تا جهش قیمت نهادههای دامی که از تحولات جنگ تأثیر پذیرفته است. درنهایت، اما این مصرفکننده است که باید بار اصلی این افزایش قیمتها را به دوش بکشد.
کاهش سرانه مصرف
افزایش قیمت لبنیات در سالهای گذشته سبب کاهش سرانه مصرف این ماده غذایی مهم در سبد مصرفی خانوارها شده بود. طبق آمار منتشرشده، سرانه مصرف لبنیات در ایران از حدود ۱۳۰کیلوگرم در سال۱۳۸۹ به حدود ۵۵کیلوگرم در سالهای اخیر سقوط کرده است؛ یعنی افتی حدود ۵۸درصدی و درعین حال، وزارت بهداشت و رسانههای تخصصی حوزه سلامت میگویند که ایرانیها اکنون حدود ۹۰کیلوگرم کمتر از سرانه جهانی لبنیات مصرف میکنند؛ شکافی که با سلامت استخوان، پوکی استخوان در سالهای آینده و هزینههای درمانی گره میخورد. با این حال به تازگی محمد فربد، سخنگوی انجمن صنایع لبنی، از کاهش ۱۰درصدی مصرف لبنیات در کشور از ابتدای امسال خبر داده است.
خطر بحران در صنایع لبنی
دبیر اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنایع لبنی خراسان رضوی اعلام کرد، در صورتی که قیمت شیر خام از کیلویی ۴۶هزار تومان به ۶۴هزار تومان افزایش یابد، صنایع لبنی با بحران تولید و توقف صادرات مواجه خواهند شد؛ زیرا بازار داخلی و خارجی کشش چنین افزایشی را ندارد. مهدی هدایت نیا در گفتوگو با شهرآرا با اشاره به برگزاری جلسه تعیین تکلیف قیمت شیر در روزهای آینده، گفت: درحال حاضر میان اتحادیه گاوداران کشور و انجمن صنایع لبنی توافقی درباره افزایش نرخ شیر نشده است، زیرا بازار توان تحمل چنین افزایشی را ندارد.
او تأکید کرد: در صورت افزایش قیمت شیر خام، نرخ محصولات لبنی ایران در بازارهای خارجی از قیمت جهانی فراتر میرود و صادرات عملا متوقف میشود. هدایت نیا سهم صادرات از تولیدات لبنی کشور را ۶۰ تا ۷۰درصد بیان کرد و گفت: مصرف داخلی روزبه روز در حال کاهش است و سرانه مصرف لبنیات نسبت به سال گذشته از ۶۵ به ۵۰کیلوگرم رسیده؛ در حالی که میانگین جهانی ۱۶۵کیلوگرم است.
دبیر اتحادیه صنایع لبنی خراسان رضوی افزود: بیش از ۱۰۰ کارخانه لبنی در استان فعالاند و رقابت شدید میان آنها باعث شده حتی برخی محصولات زیر قیمت دولتی عرضه شوند. به عنوان نمونه قیمت مصوب پنیر ۱۴۵هزار تومان است، اما در بازار با نرخ ۱۲۵هزار تومان به وفور عرضه میشود. بخش درخور توجهی از این واحدها در حوزه تولید پنیرپیتزا فعالیت میکنند، به گونهای که بیش از ۵۰ تا ۶۰درصد کارخانهها در این حوزه متمرکز شدهاند؛ زیرا حدود ۸۰ تا ۹۰درصد پنیرپیتزای کشور در خراسان تولید میشود.
وی گفت: ۷۰ تا ۸۰درصد هزینه تولید محصولات لبنی مربوط به شیر خام است و حقوق و دستمزد تنها ۵ تا ۱۰درصد و بسته بندی حدود ۵درصد هزینهها را شامل میشود.
هدایت نیا با بیان اینکه کارخانهها هم اکنون شیر را با نرخ کیلویی۵۰هزار تومان خریداری میکنند، افزود: نرخ پیشنهادی ۶۴هزار تومان برای ما توجیه اقتصادی ندارد و در صورت تصویب، تولید بسیاری از واحدها با مشکل جدی روبه رو خواهد شد.
او درباره علت درخواست دامداران برای افزایش قیمت، اظهار کرد: دامداران میگویند ارز ۱۱۲هزار تومانی برای تأمین علوفه دام اختصاص نمییابد، درحالی که پیش از این، این ارز ۲۸هزار تومان بود. افزایش هزینه خوراک دام و تورم موجود باعث شده نرخ فعلی شیر برای آنها صرفه اقتصادی نداشته باشد. هدایت نیا پیشنهاد کرد که دولت در صورت تصمیم به افزایش نرخ شیر، برای جلوگیری از فشار بر مردم و صنعت، به بخش تولید یارانه پرداخت کند، به اقشار آسیب پذیر بن کالایی بدهد و برای حفظ صادرات، مشوق صادراتی در نظر بگیرد.
ضرورت حمایت از صنعت لبنیات
هدایت نیا با اشاره به ضرورت حمایت از صنعت لبنیات اظهار کرد: در بسیاری از کشورهای جهان از این صنعت حمایت میشود، اما در ایران توجه کافی به آن نمیشود. برای نمونه قرار بود با اجرای طرح «شیر مدارس» سرانه مصرف لبنیات افزایش یابد، اما با وجود این تصمیم، به دلیل تعطیلی مدارس این طرح اجرایی نشد.
وی همچنین درباره گرایش برخی مصرف کنندگان به لبنیات سنتی، گفت: برخی افراد به سمت مصرف لبنیات سنتی میروند، درحالی که از تفاوتهای آن با محصولات پاستوریزه آگاهی کافی ندارند. در فرایند حرارت دهی سنتی، ممکن است بخشی از پروتئین شیر کاهش یابد و چربی آن نیز به درستی جذب بدن نشود، درحالی که در فرایند پاستوریزاسیون، چربی و مواد مغذی شیر بهتر حفظ و جذب بدن میشود.
حذف آرام لبنیات از سفره مردم
در شرایطی که هر روز قیمت لبنیات بالاتر میرود، بسیاری از خانوادهها دیگر توان خرید مرتب شیر، پنیر، ماست و دیگر محصولات لبنی را ندارند و آرام آرام این مواد غذایی از سفره مردم حذف میشود. موضوعی که شاید فقط یک گرانی ساده به نظر برسد، اما درواقع با سلامت کودکان، مادران و آینده جامعه ارتباط دارد. از طرف دیگر، تولیدکنندگان هم میگویند که افزایش هزینههای تولید، بسته بندی، حمل ونقل و نهادههای دامی، ادامه فعالیت را برایشان سخت کرده است.
اگر این روند ادامه پیدا کند، هم فشار بیشتری به مردم وارد میشود و هم صنعت لبنیات کشور آسیب میبیند. کارشناسان معتقدند که حمایت از صنعت لبنیات حمایت از تولید نیست؛ بلکه حمایت از سلامت مردم است. موضوعی که نیازمند توجه جدی دولت و متولیان سلامت است تا شاید لبنیات بیش از این از سفره خانوادههای ایرانی فاصله نگیرد.
