سید حامد برکاتی در نشست هفته ملی کودک با تأکید بر اهمیت این شاخص در آینده جمعیتی کشور اظهار کرد: کاهش نرخ باروری به سطوح بسیار پایین، چالشی جدی برای بسیاری از کشورهاست؛ زیرا بازگشت از این وضعیت و رسیدن دوباره به سطح جایگزینی جمعیت، دشوار خواهد بود.
وی با اشاره به وضعیت استان‌های شمالی کشور افزود: در سال ۱۴۰۳، تعداد مرگ‌ها در استان گیلان از تعداد تولد‌ها بیشتر و رشد جمعیت منفی شد و استان مازندران نیز در سال جاری با وضعیتی مشابه مواجه شده است. این روند ضرورت توجه جدی به تحولات جمعیتی و پیامد‌های آن را نشان می‌دهد.
بدون سرمایه‌گذاری بر کیفیت رشد کودکان، سیاست‌های جمعیتی به نتیجه نمی‌رسد
معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد دبیرخانه ستاد ملی جمعیت با هشدار درباره کاهش نرخ باروری در کشور گفت: سیاست‌های جمعیتی نباید صرفا بر افزایش تعداد تولد‌ها متمرکز باشد، بلکه ارتقای کیفیت رشد کودکان نیز باید در اولویت قرار گیرد؛ هدفی که بدون توانمندسازی خانواده‌ها و فراهم‌کردن فرصت‌های مناسب برای رشد کودکان محقق نمی‌شود.
برکاتی با اشاره به روند تحولات جمعیتی کشور اظهار کرد: جمعیت ایران با چالش‌های جدی مواجه است و در کنار تلاش برای افزایش باروری، باید از هم‌اکنون برای آینده کودکان و سالمندان نیز برنامه‌ریزی کرد.
وی با اشاره به تغییر ساختار سنی جمعیت ایران افزود: برآورد‌ها نشان می‌دهد کشور در سال‌های آینده با افزایش قابل‌توجه جمعیت سالمند مواجه خواهد شد؛ به‌گونه‌ای که پیش‌بینی می‌شود در فاصله سال‌های ۱۴۲۵ تا ۱۴۳۵، جمعیت سالمندان به حدود ۲۵ تا ۳۵ میلیون نفر برسد. بنابراین، سرمایه‌گذاری برای کودکان و سالمندان باید از همین امروز مورد توجه قرار گیرد.
حمایت پایدار از خانواده‌ها، فراتر از پرداخت وام و زمین
برکاتی با اشاره به تأثیر سیاست‌های حمایتی بر تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری تصریح کرد: سیاست‌های جمعیتی نباید صرفا بر وعده پرداخت وام، واگذاری زمین یا ارائه خودرو متمرکز باشد؛ زیرا مشوق‌های مقطعی به‌تنهایی نمی‌توانند افزایش پایدار فرزندآوری را تضمین کنند.
وی افزود: خانواده‌ها بیش از هر چیز به حمایت‌های عملی و پایدار نیاز دارند. هنگامی که تسهیلات وعده داده شده به‌موقع در اختیار متقاضیان قرار نگیرد، نه‌تنها مشکلات آنان حل نمی‌شود، بلکه نارضایتی نیز افزایش می‌یابد.
معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد دبیرخانه ستاد ملی جمعیت با اشاره به صف متقاضیان تسهیلات گفت: بر اساس آمار مطرح‌شده در این نشست، شمار قابل‌توجهی از متقاضیان همچنان در انتظار دریافت وام ازدواج و فرزندآوری هستند و بخشی از متقاضیان طرح‌های مرتبط با واگذاری زمین نیز به نتیجه مورد انتظار نرسیده‌اند.
وی با اشاره به عوامل مؤثر بر نوسان تعداد تولد‌ها خاطرنشان کرد: برای تحلیل تحولات جمعیتی، نباید فقط تعداد تولد‌ها را بررسی کرد، بلکه نرخ باروری و تغییر رفتار خانواده‌ها نیز اهمیت دارد. بحران‌هایی مانند همه‌گیری کرونا و شرایط جنگی بر تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری اثر داشتند. در برخی موارد، خانواده‌ها تصمیم خود را به تعویق می‌اندازند و پس از برطرف‌شدن شرایط بحرانی، بخشی از این تأخیر جبران می‌شود؛ پدیده‌ای که در مطالعات جمعیتی با عنوان «اثر تمپو» شناخته می‌شود.
وی با اشاره به تأثیر شرایط نااطمینانی بر تصمیم‌های خانوادگی اذعان داشت: برآورد‌های مطرح‌شده در این نشست حاکی از آن است که تعداد تولد‌ها در سال جاری ممکن است به حدود ۸۳۰ هزار مورد برسد یا حتی به کمتر از ۸۰۰ هزار مورد کاهش یابد. با این حال، تحقق این برآورد به تحولات ماه‌های آینده و واکنش خانواده‌ها به شرایط موجود بستگی دارد.
آینده جمعیت ایران به سیاست‌های امروز وابسته است
معاون دبیرخانه ستاد ملی جمعیت با اشاره به سناریو‌های پیش‌بینی جمعیت کشور گفت: آینده جمعیتی ایران به میزان موفقیت سیاست‌ها در افزایش باروری وابسته است و تداوم روند کنونی می‌تواند در بلندمدت به کاهش چشمگیر جمعیت منجر شود.
