شهر مشهد به عنوان دومین کلانشهر ایران و مقصد سالانه دهها میلیون زائر، با چالشهای متعددی در حوزه مدیریت منابع آب مواجه است؛ این در حالی است که طبق آمار رسمی، میزان بارندگی در استان خراسان رضوی نسبت به سال گذشته افزایش قابل توجهی داشته، اما همچنان این شهر با بحران آب دست و پنجه نرم میکند.
سوال اساسی این است که چرا با وجود افزایش بارندگی، مشهد همچنان در وضعیت بحرانی قرار دارد؟ طبق اعلام مدیرعامل شرکت آب منطقه خراسان رضوی، در حال حاضر حجم ذخیره آبی ۴ سد تامین آب شرب مشهد به ۴ درصد کاهش یافته است البته سال گذشته در چنین روزهایی این میزان ۵ درصد بوده است.
سدهای دوستی، کارده، طرق و ارداک ۴ سد تامین کننده آب شرب مشهد است که در حال حاضر آب ذخیره شده در مخازن این سدها تنها ۵۲ میلیون متر مکعب است.
طبق آخرین دادههای آماری منتشر شده، حجم ذخیره سد دوستی که در شرایط نرمال ۱ میلیارد و ۲۵۰ میلیون مترمکعب ظرفیت دارد، به رقم نگرانکننده ۲۰ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. این کاهش شدید، نه تنها یک افت آماری، بلکه نشاندهنده ورود این سازه استراتژیک به مرحله «کمبود شدید آب» و نزدیکی به وضعیت «خشکسالی شدید» است.با نگاهی به نسبت ذخیره فعلی به ظرفیت کل، مشخص میشود که مخزن سد اکنون تنها با کمتر از ۲ درصد ظرفیت خود قادر به پاسخگویی به نیازهای آبی است.
این رقم بیانگر آن است که بخش اعظم ظرفیت سد پیشتر مصرف شده یا به دلیل عدم ورود آب از منابع آبریز، هرگز پر نشده است.
سد دوستی به عنوان یکی از اصلیترین منابع تأمین آب آشامیدنی شهر مشهد و مناطق اطراف، در رأس اولویتهای مدیریت بحران قرار دارد. با رسیدن ذخایر به این سطح، پایداری سیستم توزیع آب در منطقه با چالشهای جدی روبرو شده است.
کارشناسان هشدار میدهند که تداوم این روند میتواند منجر به محدودیتهای شدید در توزیع آب شرب و احتمال بروز بحرانهای زیستمحیطی و کشاورزی در کل منطقه شرق کشور شود.
اگرچه عوامل مختلفی از جمله تغییرات اقلیمی، کاهش میانگین بارشها و افزایش نرخ تبخیر در سطح مخزن در این وضعیت نقش داشتهاند، اما واقعیت این است که رسیدن به رقم ۲۰ میلیون مترمکعب، «زنگ خطر» را برای تمامی نهادهای مدیریت منابع آب به صدا درآورده است.
در حال حاضر، تمرکز اصلی بر مدیریت بحران و تدوین برنامههای جایگزین برای تأمین نیازهای اساسی شهر است، اما بدون تغییر در الگوی مصرف و بهبود وضعیت ورود آب به مخزن، مدیریت این بحران با دشواریهای بیمانندی همراه خواهد بود.
حسین اسماعیلیان، اظهار کرد: میزان بارشهای صورت گرفته در مشهد در این مدت، ۱۷۱ میلی متر بوده است که در مقایسه با بارش ۱۲۵ میلی متری مدت مشابه سال گذشته، ۳۶ درصد و در قیاس با دوره آماری بلندمدت بارشهای این شهر که عددی معادل ۱۶۰ میلی متر بوده است، ۷ درصد رشد را نشان میدهد.
مدیرعامل شرکت آب وفاضلاب مشهد، افزود: این درحالی است که در همین مدت، میزان بارشهای استان بالغ بر ۱۷۷ میلی متر بوده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته (۱۱۰ میلی متر) ۶۱ درصد و در مقایسه با دوره آماری بلندمدت (۱۳۷ میلی متر)، ۲۹ درصد افزایش داشته است.
وی تصریح کرد: سد دوستی به طور کامل از مدار بهره برداری خارج شده است و باتوجه به شرایط آبی ۳ سد دیگر، از ابتدای سال آبی جاری جز در برخی مقاطع خاص، بهره برداری ویژهای از آنها نداشتهایم.
اسماعیلیان بیان کرد: سد دوستی که تا پارسال تاحدود ۲ مترمکعب بر ثانیه به آن امید بسته بودیم، فعلا به صورت کامل از مدار بهره برداری خارج شده است.
