چند ساعت از ظهر گذشته و رفتوآمد در یکی از راستههای تجاری مشهد بیشتر شده است. مشتری وارد مغازه میشود، قیمت میپرسد و کالایی را انتخاب میکند. فروشنده آن را روی پیشخوان میگذارد و دستش بهسمت دستگاه کارتخوان میرود، اما دستگاه روشن نمیشود. برق قطع شده است. مشتری چند لحظه صبر میکند، پول نقد هم همراه ندارد و درنهایت میگوید بعدا برمیگردد. فروشنده با لبخندی کوتاه پاسخ میدهد: «انشاءا.»، اما خودش میداند بسیاری از این بعداًها دیگر اتفاق نمیافتد. قطع برق برای بازار، فقط خاموششدن لامپها نیست. کرکرهبرقی بعضی مغازهها کار نمیکند، دوربینها از مدار خارج میشود، اینترنت قطع میشود و کارتخوانها پاسخ نمیدهند. برای برخی واحدها، کار همانجا متوقف میشود؛ برای بعضی دیگر، مغازه باز است، اما عملا فروشی انجام نمیشود. در مشهد، بهویژه در روزهای گرم سال، ساعتهای عصر برای بسیاری از واحدهای صنفی، زمان اصلی فروش است. مغازهداران میگویند مشتریانی که در رفتوآمدند، زائری که زمان محدودی برای خرید دارد و خانوادهای که برای تهیه نیاز روزانه بیرون آمده است، معمولا برنامه خود را با ساعت وصلشدن برق تنظیم نمیکند و این یعنی، کاهش فروش اصناف بهدلیل قطع برق.
خاموشی و کارهای عقبمانده
مشکل قطع برق اصناف، منحصر به فروشگاههای عرضهکننده نیست. بسیاری از کارگاههای کوچک مانند کارگاههای کیف، کفش، پوشاک و همچنین تولیدکنندگان موادغذایی مانند شیرینیپزیها و برخی تعمیرگاهها خدماتشان وابسته به برق است. با این حال قطع برق در عمل سبب وقفه در فعالیت آنها میشود.
در یکی از کارگاههای کوچک کفاشی در مشهد، چند نفر مشغول کارند، اما دستگاهها خاموش است. کارگرها کنار میز ایستادهاند و صاحب کارگاه هر چند دقیقه یکبار به تلفن همراهش نگاه میکند تا زمان بگذرد. سفارش باید تا فردا آماده شود، اما ساعتهای از دسترفته را نمیتوان بهسادگی جبران کرد. او میگوید: وقتی برق نیست، کارگر بیکار میماند، اما دستمزدش که قطع نمیشود. از آنطرف، مشتری هم تاریخ تحویل میخواهد. اگر کار عقب بیفتد، باید تا دیروقت کار کنیم تا جواب مشتری را بدهیم.
این وضعیت در کسبوکارهایی که کارشان به زمانبندی وابسته است، بیشتر دیده میشود. فستفودها، آبمیوهفروشیها، خیاطیها، چاپخانهها، خشکشوییها، تعمیرگاههای کوچک و واحدهایی که سفارش مشتری را میگیرند، با هر بار خاموشی، بخشی از برنامه روزانهشان را از نو تنظیم میکنند. گاهی تلفن و اینترنت هم از دسترس خارج میشود و مشتریای که برای پیگیری یا ثبت سفارش تماس گرفته، پاسخی دریافت نمیکند.
برق اضطراری؛ راهحل برای همه نیست
برخی کسبه برای روزهای خاموشی موتور برق تهیه کردهاند؛ اما این امکان برای همه وجود ندارد. مدیر یک چاپخانه میگوید: موتور برق را همه میگویند تهیه کنید، اما هزینه خریدش چقدر است؟ سوخت و تعمیرش چه میشود؟ تازه خیلی از مغازهها جایی برای گذاشتنش ندارند. برای واحدهای بزرگتر شاید برق اضطراری بخشی از هزینه اداره کسبوکار باشد، اما برای مغازهای کوچک در یک محله یا کارگاهی با سرمایه محدود، این هزینه سنگین است. در چنین شرایطی، خاموشی برای همه یکسان نیست. واحدی که سرمایه و امکانات بیشتری دارد، احتمالا کمتر آسیب میبیند؛ اما کسبهای که دخلشان به فروش روزانه وابسته است، راه جایگزین چندانی ندارند.
نظارت اتاق اصناف در حوزه مصرف انرژی
رئیس اتاق اصناف مشهد، در گفتوگو با شهرآرا بر اهمیت رعایت ساعات تعطیلی و مدیریت مصرف در بازههای زمانی بحرانی تأکید کرد و خواستار همراهی کسبه برای جلوگیری از قطعیهای ناخواسته و ناعادلانه در سطح شبکه شد. هادی مخملی با اشاره به لزوم انسجام و همکاری صنفی اظهار داشت: از تمامی واحدهای صنفی تقاضا داریم در بازه زمانی ساعت ۲ تا ۵بعدازظهر که اوج فشار بر شبکه توزیع است، تعطیلی موقت بهمنظور کاهش مصرف را رعایت کنند. این اقدام نهتنها به پایداری شبکه برق کمک میکند، بلکه زمینه بهرهمندی شهرستانها و مناطق محرومتر را نیز از نعمت انرژی فراهم میکند. مخملی در پاسخ به این پرسش که «چرا بهرغم رعایت دستورالعملها از سوی اصناف، گاهی شاهد قطعیهای نامنظم (مانند ساعت ۸شب) در بازار هستیم؟» تصریح کرد: این مسئله به نوبتبندی و جدول زمانبندی توزیع بار در مناطق مختلف شهر بازمیگردد؛ با این حال، میتوان با اعمال مدیریت داخلی در خود واحدهای صنفی، فشار کلی روی شبکه را در سایر ساعات نیز کاهش داد.
تبعات اقتصادی قطعی برق اصناف
همچنین کارشناس مسائل صنفی در گفتوگو با شهرآرا به تشریح پیامدهای مالی خاموشیها بر اصناف پرداخت و خواستار تجدیدنظر در اولویتبندیهای مدیریت بحران انرژی در کشور شد.
محمود بنانژاد با ترسیم تصویری از وضعیت کنونی بازار، اظهار کرد: درچند سال اخیر، اصناف بهشدت تحت فشارِ فرساینده رکود تورمی قرار داشتهاند. این ناترازی مالی در کنار ناترازی انرژی خسارتهای گستردهای به بار آورده، بهطوری که بخش زیادی از کسبوکارها اکنون صرفا برای بقای روزمره مبارزه میکنند. متأسفانه برآیند این فشارهای مضاعف اقتصادی، سوقیافتن بسیاری از واحدهای صنفی بهسمت تعطیلی و درنتیجه، بیکاری بخشی از نیروی کار فعال در این حوزه بوده است.
این کارشناس اقتصادی با نقد شیوه کنونی مدیریت مصرف برق، هشدار داد: جای تأسف است که قطعی برق اصناف، بهویژه در بخش خدمات و واحدهایی مانند رستورانها و فروشگاههای مواد غذایی که زنجیره سرمایش و یخچالهای صنعتی دارند، دقیقا در ساعات اوج کاری اعمال میشود. خاموشی در بخش مسکونی شاید مقداری از رفاه روزمره را کاهش دهد، اما در بخش اقتصادی پیامدها بهمراتب سختتر است. وقتی یک واحد صنفی به دلیل قطع برق آسیب میبیند، زنجیرهای از ناتوانی در پرداخت اقساط بانکی و تعهدات مالی شکل میگیرد که خروجی آن ایجاد ناهنجاریهای اقتصادی و اجتماعی در سطح شهر است.
مشکلات اداری در مسیر توسعه انرژیهای پاک
بنانژاد درخصوص چالشهای تأمین انرژیهای جایگزین مانند پنلهای خورشیدی، گفت: با وجود تمایل بخش خصوصی به بهرهگیری از انرژیهای پاک، تسهیلاتی برای این سرمایهگذاریها صورت نگرفته است. فعالانی که مایل به احداث نیروگاههای خورشیدی هستند، در همان گامهای نخست با موانع متعدد اداری روبهرو میشوند. سیاستگذار به جای مانعتراشی، باید مسیر سرمایهگذاری روی انرژیهای تجدیدپذیر را در فضاهای شهری و صنعتی هموار کند.
این کارشناس صنفی یادآور شد: برای عبور از چالش فعلی، نیازمند تفکیک میان امور اهم و مهم در توزیع انرژی هستیم. اولویتبندیها باید بهگونهای تغییر کند که مانع از نابودی سرمایههای صنفی و بیکاری نیروهای کار شود. تمرکز بر بهینهسازی مصرف در بخش غیرمولد و حمایت واقعی از تولید تجهیزات کممصرف، تنها راههای پیشگیری از بروز ناهنجاریهای عمیقتر در ساختار اقتصادی کشور است.
