جهاد ائمه (ع) همیشه به شمشیر و قیام نبوده است، بلکه به اقتضای زمانه و کشش اجتماعیسیاسی جامعه، راهی را برای اثبات حقانیت ولایت و امامت و هدایت جامعه انتخاب کردهاند؛ مثل امامهادی (ع) که باوجود خفقان شدید با انشای زیارتنامهها و تبیین ولایت، پرچم جهاد را برافراشتند و باب هدایت را به روی تاریخ الیالابد گشودند.
بهمناسبت فرارسیدن سالروز ولادت آن حضرت با حجتالاسلاموالمسلمین رحیم شرفی، کارشناس مذهبی و سخنران حرم مطهر رضوی، درباره آموزههای حضرت برای جامعه امروز گفتوگو کردهایم.
بیان ۴۰فضیلت قرآنی امیر مؤمنان (ع)
از فرازهای مهم و برجسته در زندگی امامهادی (ع)، میراث جاودان و باارزشی است که نهفقط برای شیعه بلکه برای همه مسلمانان به ارث گذاشتهاند؛ نخستین آنها زیارت غدیریه است. وقتی امامهادی (ع) از مدینه به سامرا برده شدند، در مسیر و در روز غدیر به کوفه رسیدند و امیرالمؤمنین (ع) را با این متن پرمحتوا، زیارت کردند.
این زیارت از ویژگیها و فضایل امیرالمؤمنین (ع) پرده برمیدارد. شیخ عباسقمی میگوید این زیارت نهفقط برای غدیر بلکه برای همه اوقات خوب است که خوانده شود. زیارت غدیریه به بیش از ۴۰آیه قرآن در شأن و فضایل مولای متقیان (ع) اشاره کرده و پرداخته است.
خوب است نهفقط شیعیان بلکه همه مسلمانان به قرائت آن و تدبر در این اوصاف و خصایص علوی، اهتمام داشته باشند. باید توجه داشت که غدیر صرفا عید شیعیان نیست، بلکه، چون سنت پیامبر (ص) است و سنت نبوی، بر همگان حجت است، عید همه مسلمانان محسوب میشود و راه را از بیراهه به همه آنها نشان میدهد.
انشای دوره کامل امامشناسی
امامهادی (ع) با دوراندیشی و اهتمام به هدایت جامعه اسلامی، بهعنوان دومین هدیه ماندگار خود، زیارت جامعهکبیره را انشا کردهاند؛ زیارتی که دوره کامل امامشناسی است و امامزمان (عج) به انجام آن سفارش کردهاند و اهتمام دارند. سومین هدیه امامهادی (ع) برای مسلمانان، نماز حاجتی است که در حرم امامرضا (ع) خوانده میشود.
حضرت فرمودند: «اگر کسی حاجتی دارد، غسل کند و به زیارت حضرت علیبنموسیالرضا (ع) برود و بالاسر امام (ع) دو رکعت نماز حاجت بخواند و در قنوت (با زبان و لهجه خود) حاجتش را بخواهد.» سپس فرمودند: «من ضمانت میکنم کسی که این نماز را بدین کیفیت بخواند، حاجتش روا میشود.»
اهل احسان و کرم باشیم!
یکی از فرازهای مهم زیارت جامعهکبیره که باید همیشه بهویژه در این شرایط خاص و جنگی کشور به آن توجه داشته باشیم، این است که میفرماید: «عَادَتُکُمُ الْإِحْسَانُ»، یعنی عادت شما اهلبیت (ع)، احسان و گرهگشایی و کمک کردن است و در ادامه میگوید: اخلاق والای شما، کَرم و بزرگواری است: «وَ سَجِیَّتُکُمُ الْکَرَمُ.» این فراز بسیار اهمیت دارد که مراقب باشیم در بحرانهای آبرویی، مالی و بیماری و حتی در خوشیها و افزایش نعمتها، دست توسل به دامان اهلبیت (ع) بزنیم. این آموزهای است که امامهادی (ع) با جامعهکبیره به ما یاد دادهاند.
ما را رها نمیکند
امام علیالنقی (ع) در منطقهای نظامی (پادگان) و تحت نظارت دستگاه خلافت در سامرا زندگی میکردند و باید هفتهای دو روز اعلام حضور میکردند! شیعیان هم یا امکان ارتباط با حضرت را نداشتند یا ارتباطشان بسیار محدود بود؛ زمانی به متوکل خبر دادند امامهادی (ع) درحال جمعآوری پول و عِده و عُده برای توطئه علیه توست، بنابراین به دستور او سربازان به منزل حضرت ریختند و کیسه هزاردیناری در منزل امام (ع) یافتند و آن را به نشانه توطئه به خلیفه ارائه کردند.
متوکل، امامهادی (ع) را احضار کرد و وقتی حضرت، توطئه علیه متوکل را تکذیب کردند، وی کیسه پول را نشان داد و امام (ع) فرمودند: «از مادرت بپرس!» متوکل متعجب شد و، چون از مادرش جویا شد، او گفت: «من این پول را به امامهادی (ع) دادم. وقتی تو بیمار شده بودی و پشتت دمل چرکین داشت و طبیبان از درمانت عاجز بودند، من نذر امامهادی (ع) کردم و ایشان دعا فرمودند و توصیهای بهعنوان ضماد کردند و بعد از بهبودت، من این پول را به حضرت دادم.»
آقایی که به دشمن خود، رحم و کمک میکند و مشکل او را حل مینماید، آیا میشود به ما نگاه و عنایت نکند؟
توجه ویژه به نعمت ولایت
این سه هدیه امامهادی (ع) از توجه ویژه حضرت به نعمت ولایت و ضرورت تمسک به آن در همه شرایط بهویژه سختیها حکایت دارد. ایشان در زیارت غدیریه بسیار پررنگ به نعمت ولایت پرداختهاند و با جامعهکبیره، از مقامات امام معصوم پرده برمیدارند و چرایی توسل و تمسک به آن حضرات را بیان میکنند.
امام همچنین در حدیثی، ایمان را معنا و شاخصههای سنجش آن را بیان کردهاند، وقتی فرمودند: «ایمان سه چیز است؛ اول معرفت به قلب، دوم اقرار به زبان و سوم نشان دادن به اعمال.» لذا اینکه برخی میگویند ایمان به دل است نه ظاهر، صحیح نیست و نمیتوان ادعای ایمان داشت، اما احکام و آداب را رعایت نکرد.
خدا با صابران است
باید توجه کرد که یکی از امتحانات الهی، فقر و گرفتاریهای مالی است؛ چنانکه خداوند در آیه۱۵۵ سوره بقره میفرماید: «وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ: و قطعا شما را با چیزى از ترس، گرسنگى، زیان مالى و جانى و کمبود محصولات، آزمایش مىکنیم و صابران را (در این حوادث و بلاها) بشارت بده!»
این همان چیزی است که امروز ما به آن دچار شدهایم؛ از محاصره دریایی و اقتصادی و تحریم و بلوکه شدن پولهایمان در بانکها گرفته (نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ) تا شهادت رهبر عظیمالشأن و فرماندهان عالیرتبه و دانشمندان و مردم عادی (وَالْأَنْفُسِ)، اما خداوند در انتها به صابران بشارت داده است؛ همانها که کم نیاوردهاند و نعمت ایمان و ولایت را از یاد نمیبرند؛ همان چیزی که امامهادی (ع) ما را به آن توصیه کردهاند.
افزایش تابآوری با شکر نعمتها
امام هادی (ع) به ما درس تابآوری و مقابله با بحرانها را نیز یاد دادهاند؛ درسی که امروز و در شرایط جنگ تحمیلی سوم به کشور، بسیار به کار ما میآید؛ در روایتی معتبر که در سه کتاب «منلایحضره الفقیه»، «امالی» و «بحارالانوار» نقل شده است، ابوهاشم جعفری، از اصحاب امامهادی (ع)، میگوید: من دچار تنگدستی و فقر شدم. برای گلایه و راهکار به محضر امام هادی (ع) رسیدم و وقتی نشستم، قبل از آنکه حرفی بزنم، حضرت فرمودند: «ابوهاشم! کدامیک از نعمتهای بیشمار خدای متعال را میخواهی شکر کنی؟»
ابوهاشم میگوید: زبانم بند آمد و نتوانستم کلامی بگویم. امام (ع) در ادامه فرمودند: «خدا به تو ایمان را روزی کرد، بدین وسیله بدنت را بر آتش جهنم حرام کرد. خدا به تو نعمت عافیت و سلامت داد که با آن خدا را بندگی کردی، خدا به تو نعمت قناعت و عزتنفس داد و با آن از خواری و ذلت دور شدی.» سپس تأکید کردند: «ای ابوهاشم! اینها را گفتم؛ چون میدانستم که برای گلایه از تنگدستی آمدهای و گفتم صد دینار به تو بدهند.»