۲۴متر زیرزمیناند؛ ماههاست. از روزی که خاکبرداری شروع شد کار را یک ساعت هم تعطیل نکردهاند؛ حتی روزهای نگرانی از جنگ. برای آنها دنیا همان محدوده ۱۲۰ متری ایستگاه است. به شوق اینکه هرچهزودتر زائری از پلههایش پایین بیاید و همراهیاش کنند برای سوارشدن به مترو و زیارت آقا.
میان مهندس و کارگر ساده انگار تفاوت تنها در رنگ کلاه ایمنی است، وقتی هرکدام سخت مشغول کارند تا ایستگاه را زود تحویل بدهند. ایستگاه بسیج که بخشی از پروژه تکمیل فازیک خط۳ قطارشهری است، همان ایستگاهی است که مسافرش باید از خطیک پیاده و سوار قطارهای این خط شود تا برسد به حرممطهر.
برای همین هم مهم است کار هرچهسریعتر و با کیفیت جمعوجور شود، هم برای آنها که ایده ساختش را دادند، هم برای سازندگانش. وعده مراسم افتتاحیه را در اواخر تیرماه دادهاند، شاید کمتر از یک ماه دیگر. بهانه این روایت، سرزدن به روزهای پایانی پروژه است تا ساعاتی در کنار تلاشگرانی باشیم که خدمتشان دیده نمیشود، اما حاصلش میشود زیارت آسانتر برای زائر و مجاور.
تلاش شبانهروزی، ۲۴متر زیر زمین
ایستگاه دو ورودی دارد. یکی از میدان بسیج (فلکه برق) و دیگری از خیابان امامرضا (ع) ۲۸. برای فرار از گرمای یک روز خردادی ورود به زیرزمینِ در حال کار انتخاب خوبی است، با هوایی نسبتا خنک و مرطوب. هنوز داربستهای کنار ردیف پلهها و مسیر برپا هستند و برای ما حرکت از میان آنها مثل عوامل فنی، آسان نیست.
خودشان میگویند که کار باتوجهبه حجم بسیارزیاد عملیات انجامشده، تقریبا تمام است، اما دانستن جزئیاتش برای ما نیاز به دیدن و شنیدن و روایت دارد. علی رستگار یکی از عوامل فنی است که میگوید: در این ایستگاه طبقه اول بلیتفروشی یا «تیکتهال» است و طبقه دوم ایستگاهی است که مسافر برای سوارشدن به قطار پایین میآید.
این طبقه هجدهمتر زیرزمین است. یک بخش پایینتر هم دارد که تا ۲۴متر میرسد و فضای تأسیسات و دفع فاضلاب است. به گفته تیم پرتلاش مهندسی قطارشهری، این بخش ایستگاه، قسمت شرقی است که هم «سنگچینی» دیوارها تمام شده است، هم تزئیناتش.
صدای قطار از دور میآید، صدا به ما میرسد و با سرعت عبور میکند، اما از خود قطار نشانی نیست. «ما کنار ریل قطار هستیم» علی این را میگوید و ادامه میدهد: فضای محوطه در حال کار را با ورق فلزی از ریل قطار درحالعبور جدا کردهایم. از کار ایستگاه چیزی باقی نمانده و کافی است برای بهرهبرداری همان ورق را برداریم که مسافر سوار قطار شود.
طول ایستگاه ۱۲۰متر و عرضش شانزده متر است. همه این فضا در اختیار مسافران خواهد بود. طراحیها هم بهگونهای بوده که مساحت ایستگاه جوابگوی تعداد زیاد مسافران به خصوص در ایام خاص و مناسبتی باشد.
فعالیت مداوم ۴۰۰ نفر در روزهای پرازدحام ساخت
حالا در فضای ایستگاه، تعداد عوامل اجرایی از دهبیستنفر تجاوز نمیکند، اما به گفته علی، این ایستگاه روزهایی را نیز پشت سر گذاشته است که صدها نفر، با برنامه و کار دقیق و نظمی مثالزدنی، کار ساخت را پیش میبردند.
او میگوید: برای اینکه سرعت کار را بالا ببریم، عملیات را در چندجهت و همزمان هدایت کردیم. یعنی همکاران من، در چند بخش پروژه، از سیمکشی گرفته تا آرماتوربندی، موزائیک، سرامیک و سقف، با هم کار میکردند. برای همین گاهی دراین فضا عبورومرور عادی هم خیلی سخت بود. در مدتی که عملیات ساخت ایستگاه را آغاز کردیم بهصورت ۲۴ساعته و حدود ۳۵۰تا۴۰۰ نفر مشغول به کار بودند.
ایستگاه میدان بسیج، روبهروی حرم مطهر و روزانه شاهد حضور صدها و هزاران مشهدی و زائر بود. همین هم کار را به دو بخش روز و شب تقسیم کرد. نازککاریها و اقدامات تأسیساتی را روزها انجام میدادند و شبها عمده کارهای مربوط به ورود و خروج ماشینآلات، بتنریزی و خاکبرداری بود تا ترافیکی در مسیر شهر ایجاد نشود.
سرعت کمنظیر ساخت ایستگاه
بنای عملیات احداث خط۳ قطارشهری از سال ۱۳۹۹ گذاشته شد، اما از اوایل سال گذشته کار ساخت ایستگاه میانی در فازیک خط۳ با شدت و جدیت بیشتری ادامه پیدا کرد، بهطوریکه به قول یکی از عوامل اجرایی پروژه، اکنون پیشرفت کار ۲۰درصد از برنامه زمانبندی هم جلوتر است و این یعنی خیلی بیشتر از توان و انتظار معمول پیش میرود.
زمینی که رویش راه میرویم، موزائیک و دیوارها سنگی است. روی زمین و دیوارها، اما گردوخاک و غبار عملیات روزهای پایانی باقی مانده است. داربستهایی با سقف رو باز هم کنار دیوارها استوار شده است. امیر پوریایی، یکی از عوامل فنی کارگاه، توضیح میدهد که این فضا معطل پلهبرقی است و اضافه میکند: سقف باز این قسمت برای نصب اتصالات پلهبرقی باقی مانده والا کار سازه تمام است. بهخاطر جنگ کارخانه تولید پلهبرقی -که در تهران است- تعطیل شده بود. پلهها که برسد کار به اتمام میرسد.
مزیت آسانسورهای ویژه برای معلولان و افراد کمتوان
محوطهای که آنها نامش را «تراز سکو» یا «تقسیم مسافر» میگویند، همانی است که مسافران سوار قطار میشوند و اتاقکهای برق و فضاهای مربوط به فروشگاهها هم یک سوی ایستگاه آماده واگذاریاند.
میگویند این ایستگاه نسبت به ایستگاههای دیگر قطارشهری مزیتهایی هم در جزئیات ساخت دارد؛ مثلا آسانسورهای ویژه معلولان و کمتوانان، یک راهحل کاربردی برای هدایت مسافران. یکی از مهندسان پروژه میگوید: اینجا هشت آسانسور در چهار نقطه مجزا داریم که مسافران را از طبقه اول و سطح بهطور مستقیم به سکوی قطار میرسانند. در ایستگاههای دیگر این تعداد محدود است. اینجا هشت پلهبرقی در دو جهت رفت و برگشت هم در نظر گرفتهشده است.
عایقبندی ویژه برای ایستگاه بسیج
برپاکردن ایستگاه قطار، تنها محدود به همین سازه پله و ایستگاهی که به چشم ما میآید، نیست. ماجراهای زیرِ زمینش هم نباید از قلم بیفتد. به اینجای صحبت که میرسیم عوامل مهندسی، مسئله آبهای زیرزمینی را شرح میدهند و آن را اضافه میکنند به مزیتهای دیگر این ایستگاه.
علی شرایط منطقه را از علل تفاوت این ایستگاه با دیگر ایستگاهها میداند: این قسمت شهر، منطقه «معقر» مشهد است و سطح آبهای زیرزمینیاش بالاست؛ بههمیندلیل هم علاوه بر بتن آببند که البته آن هم بسیار مطمئن است و امکان نفوذ آب ندارد، برای ساخت ایستگاه از عایق ویژه هم استفاده کردهایم که بههیچوجه امکان نفوذ آبهای زیرزمینی در آن وجود ندارد.
ادامه کار، بدون حادثه
کارگاه عمرانی است و تخریب، فضای محبوس زیرزمین، داربست و جوشکاری و همه اینها یعنی خطر آسیبهای کوچک و بزرگ و حتی مرگ در کمین است. وقتی درباره این حواشی سؤال میکنیم، امیر با تأکید میگوید: کار در زیر زمین است و هرپروژه عمرانی با آنهمه جزئیات، آسیبهایی دارد، اما خوشبختانه اینجا، در این مدت، حادثه منجر به فوت نداشتهایم، چون سعی کردهایم نکات ایمنی را رعایت کنیم.
خودش از دهه۸۰ تجربه کار در قطارشهری شهرهای دیگر و بعد هم مشهد را داشته، اما تا کنون تجربه کار برای ساخت مترو در شرایط جنگی را نداشته است، گرچه هنگام کار همه اینها فراموش میشود. میگوید: پایمان را که زیرزمین میگذاریم، همه اتفاقات بالا فراموش میشود. اینجا حتی تلفن همراه آنتن ندارد که گاهی سری بکشیم و ببینیم بالا چه میگذرد. بقیه عوامل هم همین هستند. صبح میآییم پایین و گاهی، شب، وقتی هوا تاریک است، برمیگردیم بالا. برای ما تمامکردن کار مهمتر از هرچیزی است.
اگرچه مشهد از آسیب پرتابههای جنگ تحمیلی درامان ماند، اما تبعاتش روی جنبههای مختلف زندگیمان اثر گذاشت؛ مثل همین ساخت ایستگاه. تیم پرتلاش ساخت بهخوبی پیش میرفت، اما وقتی مصالح و ابزار از شهرهای دیگر نمیرسید، سرعتشان را کند میکرد. اصلا بنای افتتاح همین ایستگاه را هم اسفند گذاشته بودند، اما وقتی کارخانهها تعطیل شد، حتی کار ساخت جزئیات هم به تعویق افتاد. خودشان میگویند «مدیریت مصرف کردیم.» یعنی طوری از مصالح استفاده کردند که پروژه تعطیل نشود.
ساعتی بعد از مسیر دیگر ایستگاه بالا میآییم؛ خیابان امامرضا (ع). زائران و همشهریان هم بهزودی از همین مسیر بیرون میآیند تا زودتر به آداب زیارت برسند و آن پایین صدای رفتوآمد قطار حس خوب رسیدن را برایشان تداعی خواهد کرد.
ایستگاه بسیج، اوایل تابستان در اختیار زائران
تأکید بر سرعت بهرهبرداری از خطوط و ایستگاههای قطارشهری در حقیقت تحقق همان شعار هوای پاک است و ایجاد فضا و شرایط بهتر برای زائران بارگاه امامهشتم (ع) که همواره دغدغه مسئولان شهر است. راهاندازی هرچه سریعتر ایستگاه بسیج در نقطه مرکزی شهر و فضای زیارتی با همین انگیزهها شکل گرفت و سرعت بخشیده شد، اما وقوع جنگ بخشی از مراحل آن را با تأخیر مواجه کرده است، هرچند که مدیرعامل شرکت قطارشهری مشهد بهرهبرداری از این ایستگاه را در اواخر تیرماه وعده داده است، البته بهشرط عادی بودن شرایط و رسیدن تجهیزات.
کیانوش کیامرز توضیح میدهد: ایستگاه بسیج از ایستگاههای تبادلی خطیکو۳ قطار شهری مشهد است. مشهد سه ایستگاه تبادلی دارد که دو ایستگاه آن در میدان شهدا قرار دارد و دیگری همین ایستگاه بسیج است. از این سه مورد خط تبادلی۲و۳ در میدان شهدا راهاندازی شده و خط تبادلی۲و۴ باقی مانده که در آینده پس از تکمیل خط۴ به بهرهبرداری خواهد رسید.
وی درباره اعتبار تخصیصیافته برای ایستگاه بسیج اضافه میکند: برآورد قیمت تمامشده این ایستگاه حدود ۲هزارو۵۰۰میلیارد تومان است، اما آنچه اکنون برای راهاندازی نیاز داریم حدود ۷۰۰میلیارد تومان دیگر است. در مدت باقی مانده تا بهرهبرداری باید حدود ۳۵۰میلیاردتومان هزینه پلهبرقی، ۱۰۰میلیارد تومان تجهیزات امنیتی ایستگاه و ۲۵۰ میلیارد تومان برای تکمیل بخش ساختمانی هزینه شود که با حمایتهای شهرداری، دغدغه چندانی درباره تأمین اعتبار نداریم و این مبالغ را بهتدریج پرداخت میکنیم.
پله برقی برسد، کار تمام است
وی مانع اصلی افتتاح ایستگاه را تأمین پلههای برقی میداند و میگوید: بخش ساختمانی ایستگاه تا زمان تعیینشده تکمیل خواهد شد، اما تنها کمبود ما، تحویل پلهبرقیهاست که بهدلیل تحریمها و شرایط جنگی تحویل آنها با چالشهایی مواجه شده است. تلاش ما این است که پلهها را بهموقع نصب کنیم، اما زمانبندی آن باز هم به کارخانه آن در تهران بستگی دارد.
مدیرعامل شرکت قطارشهری مشهد درباره وضعیت ایستگاه بسیج تأکید میکند: این ایستگاه سه مسیر خروجی دارد؛ یکی از خطیک به خط ۳، دیگری از خیابان امامرضا (ع)۲۸ و سومی هم از محدوده حاشیه خیابان امامرضا (ع) که در آینده آن را راهاندازی خواهیم کرد.
افتتاح این دو خروجی را در ابتدای تابستان قرار دادیم که تعداد زائران افزایش و این ایستگاه در سرعتبخشیدن به شبکه حملونقل در زمان شلوغی اهمیت پیدا میکند.
کیامرز یادآور میشود: درعینحال محدوده کارگاه را به دو بخش شرقی و غربی جدا کردهایم که بتوانیم بخشغربی را بهتدریج تکمیل و تا پایان سال راهاندازی کنیم، اما بخش شرقی را تا اواخر تیرماه به شهروندان و زائران تحویل میدهیم.
