اجرا از فوت ناگهانی یک محقق ۲۸ساله در مؤسسه تحقیقاتی ضدطاعون شهر شلخوف روسیه آغاز شد؛حادثه‌ای که با تشخیص اولیه«ذات‌الریه با علت نامعلوم» ثبت شد، اما شایعات پیرامون شکستن لوله آزمایش حاوی باکتری، قرنطینه محدودبیمارستانی و تحت نظرقرارگرفتن ده‌ها نفر، فضای مجازی را به تلاطم کشاند.این التهاب با انتشار در شبکه‌های اجتماعی شدت گرفت و حتی زمزمه‌هایی برای لغو پروازها ایجاد کرد.با این حال، نهاد نظارت بهداشتی روسیه اعلام کرده که در نمونه‌های آزمایشگاهی متوفی، هیچ ردپایی ازعامل شغلی یا میکروارگانیسم خطرناک دیده نشده وآزمایش اطرافیان او نیز منفی بوده است.
پشت این باکتری ترسناک چه می‌گذرد؟
باکتری«یرسینیاپستی»(عامل طاعون) برخلاف ویروس های نوپدید، ساختار شناخته شده‌ای دارد.این عامل بیشتر درچرخه جوندگان و کک‌ها زندگی می‌کند و انسان معمولاً از طریق نیش حشرات یا درفرم ریوی از راه قطرات تنفسی مبتلا می‌شود. نکته محوری درتحلیل پزشکی این ماجرا، تفاوت بنیادین باکتری با ویروس‌هاست؛طاعون درصورت تشخیص به‌موقع، کاملاً به درمان‌های رایج آنتی‌بیوتیکی پاسخ می‌دهد. بنابراین، برخلاف پاندمی‌های نوظهور،با یک پدیده ناشناخته و مهارنشدنی روبه‌رو نیستیم،مگر آن‌که سویه‌های بسیارنادر ومقاوم شکل بگیرند که شواهدی ازآن دردست نیست. علاوه براین، ابتلای آزمایشگاهی هر چندغیرممکن نیست، اما رویدادی بسیار نادر در پروتکل‌های ایمنی زیستی به شمار می‌رود.
واکنش رسمی پاستور:خطری متوجه کشور نیست
در همین راستا، احسان مصطفوی، رئیس انستیتو پاستور ایران با تأکید براین که «تا زمان انتشارنتایج معتبرآزمایشگاهی و بررسی‌های رسمی، ارتباط این رویداد با طاعون و احتمال خطای آزمایشگاهی باید صرفاً به‌عنوان یک فرضیه درنظر گرفته شود»،خواستار پرهیز ازشتاب‌زدگی در قضاوت شد. او با یادآوری این که طاعون یک بیماری بومی دربسیاری از نقاط جهان حتی کشورهای توسعه یافته ای چون ایالات متحده محسوب می‌شود، تصریح کرد که آزمایشگاه‌زاد بودن عفونت در اصل ممکن اما پدیده‌ای بسیار نادر است. طبق گفته وی، گزارش‌های میدانی ازماداگاسکارتا کشورهای منطقه نشان می‌دهد که مخازن بیماری می‌تواند متفاوت ازچرخه کلاسیک جوندگان باشد، اما این مسئله به معنای غیرقابل‌کنترل بودن شرایط یا ظهور یک پاندمی ناشناخته نیست.
ازسوی دیگر، شبکه پایش سلامت درایران برای مدیریت چنین تهدیداتی، زیرساختی باسابقه در اختیار دارد؛ انستیتو پاستور ایران که ازسال ۱۳۲۵ متولی مرجع کشوری طاعون است، با تکیه برپایگاه تحقیقاتی «اکنلو» درهمدان، سال‌هاست گردش عامل بیماری درحیات‌وحش و سگ‌های گله را رصد می‌کند. این مرکز با استفاده از ظرفیت‌های اپیدمیولوژی و تشخیص مولکولی، آمادگی فنی لازم را برای مواجهه با هر گونه تهدید احتمالی فراهم کرده است. پیام نهایی کارشناسان روشن است: آنچه کشور را دربرابر طاعون مصون نگه می‌دارد، هراس ازشایعات فضای مجازی نیست، بلکه پاسداری ازظرفیت‌های تشخیصی، استمرار پایش‌های میدانی و حفظ شفافیت علمی در ارائه داده‌هاست.
