رونمایی از پلاک اختصاصی منطقه آزاد سرخس، نه فقط در میان فعالان بازار خودرو، بلکه برای میلیونها نفری که سالهاست زیر بار انحصار صنعت خودرو، قیمتهای نجومی و کیفیت بحثبرانگیز محصولات داخلی و مونتاژی ماندهاند، خبرساز شده است. در بازاری که بسیاری از خریداران برای تهیه یک خودروی معمولی باید میلیاردها تومان هزینه کنند و با این حال همچنان از کیفیت، ایمنی و خدمات آن رضایت نداشته باشند.
این اتفاق بار دیگر امیدها برای ورود خودروهای خارجی به شرق کشور را زنده کرد و سؤالهای زیادی را در پی داشت. آیا خراسان رضوی میتواند به دروازه ورود خودروهای باکیفیت و ارزانتر تبدیل شود؟ جزئیات این ماجرا چیست؟ و چه تأثیری در بازار خودروی استان خواهد داشت؟
خراسان رضوی چه مزیتی پیدا میکند؟
اگرچه مسئولان منطقه آزاد سرخس تأکید کردهاند که در فاز نخست، استفاده از این ظرفیت تنها برای سرمایهگذاران و فعالان اقتصادی دارای مجوز امکانپذیر است و هنوز سازوکار بهرهمندی عمومی نهایی نشده، اما همین خبر کافی بود تا بازار خودرو نسبت به آینده واکنش نشان دهد.
کارشناسان معتقدند مهمترین اثر کوتاهمدت این طرح، نه ورود گسترده خودرو، بلکه تغییر انتظارات بازار است. بازاری که سالهاست بهدلیل محدودیت واردات، کمبود عرضه و انحصار داخلی با قیمتهای بالا مواجه بوده، حالا با احتمال افزایش عرضه خودروهای خارجی روبهرو شده است.
در صورت نهاییشدن امکان تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد در سطح استان، خراسان رضوی به یکی از معدود استانهایی تبدیل میشود که شهروندان آن میتوانند از این ظرفیت بهره ببرند. این موضوع میتواند علاوهبر رونق بازار خریدوفروش خودرو، به توسعه خدمات تعمیرات تخصصی، قطعات یدکی، بیمه و حتی سرمایهگذاری در بخش خودرو منجر شود.
از سوی دیگر، اگر تعداد خودروهای واردشده افزایش یابد، بازار خودروهای داخلی و مونتاژی نیز ناچار به رقابت بیشتری خواهد شد؛ هرچند میزان این اثر به حجم واقعی واردات بستگی دارد.
چرا پلاک منطقه آزاد مهم است؟
منطقه آزاد از نظر کارکرد اقتصادی در حوزه خودرو، عملا یک «فضای گمرکی متفاوت» از سرزمین اصلی محسوب میشود. مهمترین تفاوت آن در حذف یا کاهش جدی حقوق ورودی و سود بازرگانی است؛ درحالیکه خودروهای پلاک ملی در ایران بسته به حجم موتور و نوع سوخت بنزینی با تعرفههایی از حدود ۴۰ درصد تا ۱۶۵ درصد مواجهاند، خودروهای واردشده به مناطق آزاد از این هزینه سنگین معاف هستند. همین موضوع بهتنهایی میتواند فاصله قیمتی درخور توجهی بین یک خودروی مشابه با پلاک ملی و پلاک منطقه آزاد ایجاد کند و عملا قدرت خرید مردم را در این مناطق تغییر دهد.
در کنار این مزیت، ساختار مالیاتی و مقرراتی نیز متفاوت است. در مناطق آزاد، مالیات بر ارزش افزوده و سایر مالیاتهای مشابه سبکتر یا محدودتر از سرزمین اصلی اعمال میشود و هزینههای جانبی مانند اسقاط خودرو نیز با سختگیری کمتر و تعداد گواهی پایینتر همراه است. همچنین محدودیتهای مربوط به سقف قیمت و نوع خودروهای وارداتی در مناطق آزاد انعطاف بیشتری دارد و نسبت به آییننامههای سختگیرانه واردات در سرزمین اصلی، دست واردکننده و سرمایهگذار بازتر است. همین مجموعه تفاوتها باعث شده که پلاک منطقه آزاد به یک موضوع مهم تبدیل شود؛ چون مستقیما به قیمت نهایی، کیفیت انتخاب و سطح دسترسی مردم به خودرو گره میخورد.
با یکمیلیارد تومان، چه خودرویی میتوان خرید؟
این بخش گزارش بر اساس دادههای چند فعال در حوزه خودرو و کمی جستوجو در فضای مجازی است، اما باید تأکید کنیم درست است که هزینههای خرید خودرو با پلاک منطقه آزاد بسیار پایینتر از پلاک ملی است، اما به هر حال واردات آن نیز هزینههایی مانند بیمه، مالیات و... دارد.
از طرفی حتما میدانید که برای بهاصطلاح مرخصیگرفتن و خارجکردن خودرو از منطقه مجاز نیز علاوهبر محدودیت زمانی، باید هزینههای مربوط به آن را پرداخت کنید. نکته دوم اینکه ممکن است در هر منطقه آزاد، شرایط خاصی برای خودروهای وارداتی در نظر گرفته شود، مثلا سال ساخت، حجم موتور یا کشور سازنده. البته قوانینی برای واردات خودرو وجود دارد، اما تقریبا مدام در حال تغییر است و باید منتظر ماند تا جزئیات از زبان مسئولان رسمی استان منتشر شود.
فرض کنید، یک میلیارد تومان پول دارید. با دلار ۱۸۰ هزار تومان (معادل ۵ هزار و ۵۰۰ دلار) در بازار منطقه میتوانید خودروهای زیر را خریداری کنید. اما همین خودروها در بازار داخلی با قیمتهای زیر فروخته میشوند:
استقبال زودتر از اجرا
عضو کمیسیون مدیریت واردات و بازرگانی داخلی اتاق بازرگانی خراسان رضوی درباره احتمال تردد خودرو با پلاک منطقه آزاد سرخس در کل استان، میگوید: هنوز این طرح در حد مصوبه نهایی نیست و اجرای آن منوط به تأیید «شورای تأمین» است. موضوعی که به گفته محمد نجاریان در حال حاضر مورد بررسی است و احتمال تصویب آن بالا ارزیابی میشود.
او در ادامه با توضیح درباره ساختار حقوقی مناطق آزاد و ویژه، تأکید میکند: این مناطق دارای قوانین و آییننامههای مستقل هستند و واردات کالا (از جمله خودرو) در آنها با شرایط متفاوتی نسبت به سرزمین اصلی انجام میشود. نجاریان میافزاید: برخی ضوابط قدیمی مانند محدودیت حجم موتور یا سقف قیمتی درحالحاضر تغییر کرده یا در حال بازنگری است و هنوز چارچوب مشخص و نهایی برای این طرح جدید اعلام نشده است.
او در بخش دیگری از گفتوگو با اشاره به اثرات احتمالی این طرح بر بازار خودرو، میگوید: اگر امکان تردد گستردهتر خودروهای پلاک منطقه آزاد در داخل استان فراهم شود، میتواند بر تقاضا در بازار خودروهای داخلی اثر بگذارد و بهویژه در کوتاهمدت باعث تغییر در الگوی خرید و حتی افزایش تمایل به خودروهای وارداتی با کیفیت بیشتر و هزینه کمتر شود.
با این حال نجاریان تأکید میکند: این اثرات هنوز قطعی نیست و به نحوه تصویب نهایی، میزان محدودیتها و اجرای عملیاتی آن بستگی دارد، چرا که درحالحاضر تنها تعداد محدودی پلاک به طور آزمایشی صادر شده است و تجربه اجرایی گستردهای وجود ندارد.
آیا هر کسی میتواند خودرو وارد کند؟
بر اساس اطلاعات موجود، پاسخ این سؤال فعلا منفی است. آنطور که مسئولان منطقه آزاد سرخس اعلام کردهاند، در مرحله نخست واردات خودرو از طریق شرکتهای دارای صلاحیت و مورد تأیید انجام خواهد شد و بهرهبرداران اصلی نیز سرمایهگذاران و فعالان اقتصادی مستقر در منطقه خواهند بود. هرچند برنامههایی برای مشارکت عمومی در آینده مطرح شده، اما هنوز جزئیاتش نهایی نشده است.
نجاریان نیز تأکید میکند که فرایند واردات در مناطق آزاد با سرزمین اصلی تفاوت دارد و به جای ثبت سفارش معمول، از سازوکارهای خاص مناطق آزاد استفاده میشود که تشریفات متفاوتی دارد.
این تصمیم چه تأثیری بر بازار مشهد دارد؟
اگر در نهایت امکان تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد در سراسر خراسان رضوی تصویب شود، بازار خودروی مشهد میتواند یکی از نخستین بازارهایی باشد که تحتتأثیر این تصمیم قرار میگیرد. ورود خودروهای خارجی با هزینه کمتر، هرچند در ابتدا محدود باشد، میتواند انتظارات قیمتی را تغییر دهد و بخشی از تقاضا را از خودروهای داخلی و مونتاژی بهسمت خودروهای وارداتی سوق دهد. همین تغییر انتظارات ممکن است فشار روانی بر قیمت برخی خودروهای موجود در بازار ایجاد کند.
البته کارشناسان معتقدند تا زمانی که حجم واردات محدود باشد، نباید انتظار کاهش محسوس قیمت خودرو در بازار کشور را داشت و اثرات این تصمیم بیشتر در سطح بازار استان و فضای روانی معاملات نمایان خواهد شد.
مراقب شیادان باشید
در کنار موج استقبال، هشدار نسبت به تبلیغات غیررسمی نیز اهمیت زیادی دارد. هنوز هیچ فرایند عمومی برای ثبتنام خودروهای منطقه آزاد سرخس آغاز نشده و هرگونه ادعای فروش یا دریافت وجه پیش از اعلام رسمی، فاقد پشتوانه قانونی است.
درمجموع، پلاک منطقه آزاد سرخس را میتوان آغاز یک مسیر جدید برای بازار خودروی شرق کشور دانست؛ مسیری که در صورت تصویب نهایی تردد استانی و تدوین سازوکارهای اجرایی، میتواند گزینههای بیشتری را پیش روی متقاضیان خودرو قرار دهد، اما در شرایط فعلی هنوز در مرحله شکلگیری قرار دارد و نباید انتظار تحولی فوری در قیمتهای بازار داشت.
