قاسم حاجیلو، متخصص زخم، با تشریح انواع سوختگی‌های خانگی و تفاوت سوختگی‌های حرارتی، الکتریکی و شیمیایی، بر ضرورت انجام اقدامات اولیه صحیح و مراجعه به‌موقع به مراکز درمانی تأکید کرد و گفت: سوختگی‌های خانگی بیشتر به شکل سوختگی‌های حرارتی و الکتریکی مشاهده می‌شوند و در کودکان نیز شیوع قابل توجهی دارند.
آب جوش، مایعات داغ و تماس با اجسام داغ از عوامل شایع سوختگی در محیط خانه هستند.وی در ادامه بیان کرد: سوختگی یکی از حوادث شایع در محیط خانه است که می‌تواند بر اثر تماس با مایعات داغ، اجسام حرارت‌دیده، جریان برق یا مواد شیمیایی خورنده اتفاق بیفتد.آگاهی از اقدامات اولیه و پرهیز از روش‌های نادرست درمانی، نقش مهمی در جلوگیری از تشدید آسیب و بروز عوارض دارد.
حاجیلو درخصوص سوختگی کودکان گفت: در مورد کودکان، یکی از نکات مهم این است که عامل ایجادکننده سوختگی در سریع‌ترین زمان ممکن از آن‌ها دور شود؛ زیرا اگر عامل حرارتی همچنان با پوست تماس داشته باشد، آسیب می‌تواند عمیق‌تر شود.
اقدامات اولیه هنگام بروز سوختگی در منزل
حاجیلو در خصوص اقدامات اولیه هنگام بروز سوختگی در منزل گفت: نخستین اقدام، قطع تماس با عامل ایجادکننده سوختگی است. سپس در سوختگی‌های حرارتی می‌توان محل آسیب را با آب خنک شست‌وشو داد، اما نباید از یخ به‌صورت مستقیم روی محل سوختگی استفاده کرد.
وی با تأکید بر پرهیز از روش‌های نادرست خانگی تصریح کرد: استفاده از موادی مانند خمیردندان، روغن یا سایر مواد خانگی روی سوختگی توصیه نمی‌شود. همچنین در صورت قابل توجه بودن سوختگی، بیمار باید توسط کادر درمان ارزیابی شود و کنترل درد نیز با روش مناسب انجام گیرد.
آیا باید تاول‌های ناشی از سوختگی را تخلیه کرد؟
این متخصص زخم درباره نحوه برخورد با تاول‌های ناشی از سوختگی بیان کرد: در سوختگی‌های سطحی و کوچک، اگر تاول سالم باشد و نشانه‌ای از عفونت یا چرکی شدن آن وجود نداشته باشد، معمولاً نباید بدون ضرورت آن را تخلیه کرد؛ چراکه پوست تاول می‌تواند مانند یک پوشش محافظ طبیعی روی بافت آسیب‌دیده عمل کند.حاجیلو ادامه داد: البته تصمیم درباره تخلیه یا حفظ تاول به اندازه، محل و وضعیت سوختگی بستگی دارد و در موارد قابل توجه باید این اقدام توسط پزشک یا کادر درمان انجام شود.
سوختگی الکتریکی؛ آسیبی فراتر از ظاهر پوست
وی در خصوص تفاوت سوختگی‌های الکتریکی و حرارتی بیان کرد: سوختگی‌های الکتریکی با سوختگی‌های حرارتی تفاوت دارند و شدت آسیب آن‌ها تنها از روی ظاهر پوست قابل ارزیابی نیست. جریان برق می‌تواند از نقطه ورود وارد بدن و از نقطه خروج خارج شود و در مسیر خود به بافت‌های عمقی آسیب برساند.
این متخصص زخم با هشدار نسبت به خطر نزدیک شدن به فرد برق‌گرفته بیان کرد: نزدیک شدن به فردی که همچنان با جریان برق در تماس است، می‌تواند فرد امدادرسان را نیز در معرض خطر قرار دهد؛ بنابراین نباید پیش از قطع ایمن جریان برق به مصدوم دست زد.
وی تأکید کرد: در سوختگی‌های الکتریکی ممکن است محل ورود و خروج جریان برق روی بدن آسیب ببیند، اما شدت آسیب به سطح پوست محدود نمی‌شود و بافت‌های عمقی نیز ممکن است درگیر شوند. به همین دلیل، حتی اگر زخم ظاهری کوچک باشد، احتمال آسیب داخلی وجود دارد و فرد باید در اسرع وقت از نظر پزشکی ارزیابی شود.
حاجیلو گفت: در برق‌گرفتگی، بسته به شدت جریان و شرایط حادثه، احتمال آسیب عضلانی، عصبی و سایر آسیب‌های داخلی وجود دارد؛ بنابراین حتی اگر آسیب پوستی محدود به نظر برسد، بیمار باید از نظر آسیب‌های داخلی نیز مورد ارزیابی پزشکی قرار گیرد.
چه عواملی شدت سوختگی الکتریکی را تعیین می‌کنند؟
وی در خصوص عوامل مؤثر بر شدت سوختگی الکتریکی توضیح داد: شدت این نوع سوختگی به عوامل مختلفی بستگی دارد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به ولتاژ جریان برق، شدت جریان و مدت تماس بدن با جریان الکتریکی اشاره کرد. هرچه تماس طولانی‌تر باشد و انرژی بیشتری از بدن عبور کند، احتمال آسیب شدیدتر افزایش می‌یابد.
این متخصص زخم ادامه داد: در مواجهه با برق فشارقوی، آسیب بافت‌های عمقی می‌تواند بسیار شدید باشد و حتی به تخریب گسترده بافت و قطع عضو منجر شود. از سوی دیگر، عبور جریان برق از بدن ممکن است فعالیت الکتریکی قلب را مختل کند و به آریتمی‌های خطرناک یا ایست قلبی بینجامد.
حاجیلو تأکید کرد: سوختگی الکتریکی صرفاً یک آسیب پوستی نیست و می‌تواند جان فرد را تهدید کند؛ بنابراین حتی در صورت نبود علائم ظاهری شدید، ارزیابی پزشکی ضروری است.
ضرورت رعایت نکات ایمنی هنگام تعمیرات برق
وی در خصوص راهکارهای پیشگیری از برق‌گرفتگی هنگام انجام تعمیرات در منزل و محیط‌های صنعتی گفت: پیشگیری از برق‌گرفتگی اهمیت بسیار زیادی دارد. پیش از انجام تعمیرات باید جریان برق به‌صورت ایمن قطع شود و از ابزارهای عایق و تجهیزات حفاظت فردی متناسب با نوع کار استفاده شود.
این متخصص زخم افزود: در فعالیت‌های صنعتی نیز رعایت دستورالعمل‌های ایمنی و استفاده از تجهیزات استاندارد ضروری است. همچنین در صورت برق‌گرفتگی، نباید برای جدا کردن فرد از منبع برق با دست خالی اقدام کرد؛ ابتدا باید برق از منبع اصلی قطع شود و در صورت بروز حادثه، با اورژانس تماس گرفته شود.
خطر سوختگی با مواد شوینده و لوله‌بازکن‌های شیمیایی
حاجیلو در خصوص خطر استفاده از مواد شوینده قوی، اسیدها و لوله‌بازکن‌ها بیان کرد: برخی مواد مورد استفاده برای باز کردن لوله‌ها و رفع گرفتگی فاضلاب، ترکیبات خورنده دارند و می‌توانند باعث سوختگی شیمیایی پوست، چشم و دستگاه تنفسی شوند. خطر این مواد به نوع ترکیب شیمیایی، غلظت، مدت تماس و شرایط استفاده بستگی دارد.
وی افزود: تماس مواد خورنده با پوست ممکن است از قرمزی و التهاب آغاز شود و در صورت شدت آسیب، به تخریب لایه‌های عمیق‌تر پوست منجر شود. برخی مواد نیز در صورت استنشاق بخار یا گازهای حاصل از آن‌ها می‌توانند به دستگاه تنفسی آسیب برسانند.
این متخصص زخم با هشدار نسبت به استفاده از مواد شیمیایی در محیط‌های بسته تصریح کرد: استفاده از این مواد در محیط‌هایی مانند حمام و سرویس بهداشتی، به‌ویژه در صورت تهویه نامناسب یا ترکیب مواد شیمیایی ناسازگار، خطرناک است. به همین دلیل، باید از مصرف خودسرانه مواد خورنده برای باز کردن لوله‌ها پرهیز کرد و دستورالعمل‌های ایمنی محصول را جدی گرفت.
مراقبت‌های درمانی و تغذیه‌ای در بیماران دچار سوختگی
حاجیلو در خصوص مراقبت‌های لازم برای جلوگیری از عوارض بیشتر در سوختگی‌های الکتریکی، شیمیایی و حرارتی گفت: میزان مراقبت مورد نیاز به نوع سوختگی، وسعت آسیب و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در سوختگی‌های شدید، از دست دادن مایعات می‌تواند به اختلال در عملکرد اندام‌ها منجر شود؛ به همین دلیل، مدیریت مایعات در مراقبت‌های درمانی این بیماران اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: با این حال، نباید توصیه به مصرف فراوان مایعات را به همه بیماران و همه شرایط تعمیم داد. در سوختگی‌های گسترده یا شدید، میزان مایعات مورد نیاز باید توسط تیم درمان تعیین شود. همچنین در فردی که دچار کاهش سطح هوشیاری است یا احتمال آسیب راه هوایی وجود دارد، نباید چیزی از راه دهان به او داده شود.
این متخصص زخم در پایان تأکید کرد: در سوختگی‌های شدید، اقدام اصلی ارزیابی فوری پزشکی و دریافت مراقبت تخصصی است. مصرف مکمل‌هایی مانند ویتامین C یا افزایش دریافت پروتئین نیز باید متناسب با شرایط بیمار و بر اساس نیازهای تغذیه‌ای و نظر تیم درمان انجام شود.
